Ngay khi nghi mình đã chuyển tiền cho kẻ lừa tình, hãy gọi ngân hàng của bạn qua số in trên thẻ hoặc trong ứng dụng chính thức, nói rõ đây là giao dịch bị lừa đảo, đề nghị tra soát và liên hệ ngân hàng nhận, rồi đến trình báo công an để có giấy tiếp nhận nộp bổ sung. Ngân hàng không hứa trả lại tiền, nhưng báo càng sớm thì tiền càng có cơ hội còn nằm trong tài khoản nhận.
Tình huống giả định trong bài: ông Tâm, 63 tuổi, goá vợ bốn năm, quen một phụ nữ trẻ qua mạng, chuyển ba lần tổng 85 triệu đồng để "giúp cô ấy chuộc lại hàng bị giữ". Dưới đây là những gì ngân hàng làm được và không làm được, câu nói mẫu khi gọi, thông tin cần đọc cho nhân viên và cách theo dõi sau cuộc gọi.
Ngân hàng làm được gì, không làm được gì
Hiểu đúng điều này để không kỳ vọng sai và không mắc bẫy của những ai hứa hẹn quá mức.
| Việc | Ngân hàng của bạn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ghi nhận báo cáo lừa đảo | Làm được ngay qua tổng đài hoặc quầy | Hỏi mã hoặc số yêu cầu để theo dõi |
| Tra soát giao dịch, liên hệ ngân hàng nhận | Làm được theo quy trình nội bộ | Mất thời gian, có thể vài ngày tới vài tuần |
| Tạm giữ tiền trong tài khoản nhận | Không tự quyết hoàn toàn | Phụ thuộc ngân hàng nhận, quy định và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền |
| Trả tiền lại cho bạn | Không tự trả | Chỉ khi tiền còn và có căn cứ theo quy trình, thường gắn với kết quả xử lý của cơ quan chức năng |
| Khoá thẻ, đổi mật khẩu, chặn giao dịch lạ | Làm được ngay | Cần nếu bạn đã lộ mã, đã cài ứng dụng lạ hoặc cho người kia xem màn hình |
| Cho bạn biết danh tính chủ tài khoản nhận | Thường không cung cấp | Thông tin này dành cho cơ quan điều tra |
Với lừa tình, tiền thường được chuyển tiếp rất nhanh qua nhiều tài khoản. Vì vậy việc gọi ngân hàng không thay được việc trình báo công an, và ngược lại. Ông Tâm làm cả hai trong cùng buổi sáng.
Gọi đúng kênh: tránh rơi vào tổng đài giả
Sau khi bị lừa, nhiều người tìm số tổng đài trên mạng và gặp ngay trang giả. Làm theo các bước sau.
- Lấy số tổng đài ở mặt sau thẻ ngân hàng, trong ứng dụng ngân hàng bạn đã cài từ trước, hoặc trên giấy tờ ngân hàng gửi khi mở tài khoản.
- Không gọi số do ai đó nhắn tới, kể cả tin nhắn tự xưng là ngân hàng, công an hay "bộ phận hỗ trợ nạn nhân".
- Không tìm số trên mạng xã hội hay trang quảng cáo. Kết quả tìm kiếm có thể là trang giả.
- Nếu ngại gọi, mang căn cước và thẻ ra quầy giao dịch gần nhất. Ra quầy chậm hơn gọi một chút nhưng chắc chắn đúng người.
- Trong suốt cuộc gọi, nhân viên thật không bao giờ hỏi mã OTP, mật khẩu hay bắt bạn cài ứng dụng. Ai hỏi những thứ đó thì cúp máy.
Ông Tâm định gọi số trong một bình luận "hỗ trợ nạn nhân lừa đảo" dưới bài cảnh báo. Con gái ông cản lại và lấy số ở mặt sau thẻ. Sau này hai cha con mới biết số kia thuộc một nhóm chuyên lừa người vừa mất tiền.
Câu nói mẫu khi gọi và những gì cần đọc cho nhân viên
Mở đầu ngắn và rõ để được chuyển đúng bộ phận: "Chào bạn, mình muốn báo một giao dịch bị lừa đảo. Mình đã chuyển tiền cho một người quen qua mạng, giờ phát hiện người này lừa. Mình muốn đề nghị tra soát và báo ngân hàng nhận ngay." Không cần kể chuyện tình cảm dài, nhân viên chỉ cần thông tin giao dịch.
Chuẩn bị sẵn trên một tờ giấy trước khi gọi: họ tên, số căn cước, số tài khoản của bạn; với mỗi giao dịch thì ghi ngày giờ, số tiền, tên ngân hàng nhận, số tài khoản nhận, tên chủ tài khoản nhận, nội dung chuyển khoản. Ông Tâm có ba giao dịch, viết thành ba dòng, đọc chậm từng dòng.
Cuối cuộc gọi, hỏi lại: "Bạn cho mình xin mã yêu cầu, thời gian dự kiến phản hồi, và mình có cần ra quầy ký đơn không?" Ghi ngay tên nhân viên, giờ gọi, mã yêu cầu. Nếu nhân viên đề nghị nộp đơn đề nghị tra soát tại quầy, hẹn ngày đi trong một, hai hôm, đừng để lâu.
Nếu nhân viên hỏi có trình báo công an chưa, trả lời thật. Chưa thì nói sẽ đi trong ngày, và hỏi thêm ngân hàng có cần bản giấy tiếp nhận tin báo để bổ sung không.
Bảo vệ chính tài khoản của bạn sau khi bị lừa
Nếu đã từng cho người kia biết mã OTP, mật khẩu. Đổi mật khẩu ngân hàng, mật khẩu thư điện tử, mật khẩu ứng dụng nhắn tin ngay trong ngày. Nhờ ngân hàng khoá tạm dịch vụ trực tuyến nếu chưa đổi kịp.
Nếu đã cài một ứng dụng do họ gửi. Có thể là ứng dụng cho phép điều khiển máy từ xa. Ngắt mạng điện thoại, không đăng nhập ngân hàng trên máy đó, mang máy ra cửa hàng sửa chữa uy tín hoặc nhờ người am hiểu kiểm tra, khôi phục cài đặt sau khi đã sao lưu bằng chứng.
Nếu đã gửi ảnh căn cước, ảnh thẻ. Báo ngân hàng để được lưu ý các giao dịch mở tài khoản, vay tiêu dùng mạo danh. Từ nay mọi đề nghị xác minh qua tin nhắn đều kiểm tra lại qua tổng đài chính thức.
Nếu người kia biết số tài khoản và hạn mức. Hạ hạn mức chuyển tiền trực tuyến trong ứng dụng xuống mức vừa đủ chi tiêu hằng ngày, ít nhất trong vài tháng tới.
Nếu dùng chung tài khoản với người thân. Báo cho người cùng đứng tên hoặc cùng dùng biết ngay, để họ không vô tình xác nhận giao dịch lạ.
Nếu người kia biết bạn còn sổ tiết kiệm hoặc thẻ tín dụng. Kẻ lừa thường quay lại bằng một vai khác để nhắm vào khoản còn lại. Dặn quầy giao dịch rằng mọi yêu cầu rút sớm, tất toán sổ hay nâng hạn mức thẻ trong thời gian tới đều cần bạn có mặt, và tự nhắc mình chờ một ngày trước mỗi khoản chi lớn.
Sau cuộc gọi: theo dõi để yêu cầu không chìm
Một yêu cầu tra soát có thể đi qua vài bộ phận. Việc của bạn là giữ dấu vết và nhắc đúng lúc.
- Ghi sổ theo dõi: ngày gọi, mã yêu cầu, tên nhân viên, nội dung đã hứa, ngày hẹn phản hồi.
- Đến quầy ký đơn đề nghị tra soát nếu được yêu cầu, xin bản sao có xác nhận đã nhận đơn.
- Sau khi trình báo công an, mang giấy tiếp nhận tin báo hoặc biên bản ghi lời khai (nếu được cấp bản sao) để bổ sung cho ngân hàng.
- Quá ngày hẹn chưa thấy phản hồi thì gọi lại, đọc mã yêu cầu cũ, hỏi đang ở bước nào.
- Giữ mọi tin nhắn, thư ngân hàng gửi về yêu cầu này trong thư mục bằng chứng.
- Không gửi thêm đồng nào cho bất kỳ ai hứa "đẩy nhanh hồ sơ tra soát", kể cả khi họ nói biết số yêu cầu của bạn.
Con gái ông Tâm lập một bảng nhỏ trên giấy dán cạnh tủ lạnh, mỗi lần gọi ghi thêm một dòng. Ông nói nhìn bảng đó thấy việc đang đi, đỡ bứt rứt hơn ngồi chờ.
Khi con cháu giúp cha mẹ lớn tuổi báo ngân hàng
Người lớn tuổi thường lúng túng khi gọi tổng đài nhiều bước bấm phím. Con cháu giúp được nhiều, nhưng có những việc chủ tài khoản phải tự làm.
| Việc | Ai làm | Cách giúp mà không làm cha mẹ mất mặt |
|---|---|---|
| Gọi tổng đài, xác thực danh tính | Chủ tài khoản | Ngồi cạnh, bật loa ngoài, viết sẵn câu mở đầu ra giấy cho cha mẹ đọc |
| Đọc thông tin giao dịch | Chủ tài khoản hoặc người được cho phép nói tiếp | Chuẩn bị tờ ghi từng giao dịch, chỉ tay theo từng dòng |
| Ký đơn đề nghị tra soát ở quầy | Chủ tài khoản | Chở đi, ngồi chờ cùng, không nói thay khi nhân viên hỏi cha mẹ |
| Đổi mật khẩu, hạ hạn mức | Chủ tài khoản, con cháu hướng dẫn | Để cha mẹ tự bấm, tự đặt mật khẩu, con không cần biết mật khẩu mới |
| Ghi sổ theo dõi | Con cháu | Giữ một bản, đưa cha mẹ một bản, cùng xem mỗi lần gọi lại |
Có hai câu nên tránh khi ngồi cạnh: "sao bố dại thế" và "để con làm cho nhanh". Câu đầu làm người bị lừa im lặng, câu sau làm họ thấy mình không còn tự lo được tiền của mình. Con gái ông Tâm chỉ nói: "Bố đọc, con cầm giấy cho bố." Ông tự gọi, tự đọc, và về sau là người nhắc con gọi lại ngân hàng khi quá hẹn.
Khi ngân hàng trả lời tiền đã bị chuyển đi
Câu trả lời hay gặp nhất là tài khoản nhận đã hết tiền vì bị chuyển tiếp ngay. Điều đó không có nghĩa vụ việc khép lại. Dấu vết dòng tiền từ tài khoản đầu tiên sang các tài khoản sau vẫn còn trong hệ thống, và cơ quan điều tra có thẩm quyền yêu cầu cung cấp khi giải quyết tin báo. Phần của bạn là đã trình báo và đã để lại hồ sơ đầy đủ.
Đây cũng là lúc nhiều người dễ mắc bẫy lần hai: một "nhân viên" gọi tới nói có thể "chặn lại" phần tiền còn sót nếu bạn đóng phí, hoặc một "luật sư quốc tế" hứa lấy lại toàn bộ. Ngân hàng thật không thu phí để trả lại tiền bị lừa. Gặp những lời mời như vậy, cúp máy và báo bổ sung cho cán bộ đang thụ lý.
Ông Tâm chưa lấy lại được đồng nào sau hai tháng. Nhưng ông đã khoá được tài khoản, hạ hạn mức, có giấy tiếp nhận tin báo và mã tra soát. Khi người phụ nữ kia nhắn lại bằng một tài khoản mới, ông không trả lời, chụp lại và gửi bổ sung cho công an. Đó là một kết quả có thật, dù không phải kết quả ông mong nhất.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển tiền đã mấy ngày rồi thì báo ngân hàng còn ý nghĩa không?
Vẫn có ý nghĩa. Báo sớm thì cơ hội tiền còn trong tài khoản nhận cao hơn, nhưng báo muộn vẫn để lại hồ sơ tra soát và dấu vết dòng tiền, cần cho việc trình báo và giải quyết sau này.
Ngân hàng có hoàn tiền vì bạn bị lừa không?
Ngân hàng không tự hoàn tiền chỉ vì khách bị lừa khi chính khách ra lệnh chuyển. Tiền chỉ có thể được trả lại khi còn trong tài khoản nhận và việc xử lý đi theo quy trình, thường gắn với cơ quan chức năng.
Có nên báo ngân hàng nhận tiền thay vì ngân hàng của mình?
Nên báo ngân hàng của bạn trước, vì bạn là khách hàng của họ và họ có kênh liên hệ ngân hàng nhận. Nếu muốn, bạn có thể báo thêm ngân hàng nhận qua tổng đài chính thức của họ, kèm thông tin giao dịch.
Chuyển qua ví điện tử hoặc qua quầy thì sao?
Cách làm tương tự: liên hệ đơn vị cung cấp dịch vụ qua kênh chính thức, báo là giao dịch lừa đảo, đề nghị tra soát và giữ biên lai. Biên lai chuyển tiền tại quầy là bằng chứng quan trọng, đừng vứt đi.
Người lạ gọi tới nói là nhân viên ngân hàng đang xử lý hồ sơ của mình thì làm gì?
Không xác nhận gì qua cuộc gọi đến. Cúp máy, tự gọi lại tổng đài ghi trên thẻ và đọc mã yêu cầu của bạn để hỏi. Nhân viên thật không hỏi mã OTP, không thu phí, không bảo cài ứng dụng.
Ngại kể chuyện tình cảm với nhân viên ngân hàng thì sao?
Bạn không cần kể chi tiết. Chỉ cần nói đã chuyển tiền cho một người quen qua mạng và nay phát hiện bị lừa. Nhân viên cần thông tin giao dịch, còn câu chuyện đầy đủ dành cho cán bộ công an khi trình báo.