YeuNgay.comYêu Ngay
Tìm hiểu người mới quen ngoài đời thực

Biết người yêu từng có tiền án: hỏi chuyện cũ thế nào và cân nhắc điều gì

Người yêu kể, hoặc bạn nghe người khác nói, họ từng đi tù. Hiểu đúng án tích và xoá án tích, câu hỏi nên hỏi, dấu hiệu đã thay đổi và khi nào cần thận trọng hơn.

A Vietnamese man in his mid thirties and a woman sit on low plastic stools by a quiet canal at night, talking seriously, backs to camera, street lamp glow

Khi biết người yêu từng có tiền án, điều nên làm là hỏi thẳng nhưng bình tĩnh về ba việc: chuyện gì đã xảy ra, họ nhìn lại nó ra sao, và cuộc sống của họ từ sau đó thế nào; rồi cân nhắc dựa trên loại việc đã làm, nhất là việc đó có liên quan tới bạo lực hay lừa gạt người thân cận không. Một người từng sai, đã chấp hành án và đang sống tử tế xứng đáng được nhìn bằng con người hiện tại; Bộ luật Hình sự cũng quy định người được xoá án tích coi như chưa bị kết án.

Nhưng thương người không có nghĩa là bỏ qua những câu hỏi cần thiết. Bài này đi qua câu chuyện của chị Thu, 31 tuổi, khi người yêu tự kể về ba năm trong trại giam, và cách chị vừa giữ được sự tôn trọng, vừa giữ được sự an toàn cho mình.

Lời thú nhận sau ba tháng

Chị Thu làm thu ngân ở một cửa hàng tiện lợi, quen anh Sơn, 36 tuổi, làm giao hàng, vì anh hay ghé lấy hàng vào ca tối. Anh ít nói, lễ phép, có lần giúp chị đuổi một người say rượu quấy rối. Hai người hẹn hò được ba tháng thì một tối, anh ngồi ở bờ kênh và nói anh cần kể một chuyện: năm 22 tuổi, anh theo nhóm bạn trộm xe, bị kết án, ở trại ba năm. Ra trại, anh đi làm phụ hồ, rồi giao hàng tới giờ.

Chị Thu im lặng rất lâu. Chị không biết mình nên cảm ơn anh vì đã thành thật, hay nên sợ. Những gì chị biết về người từng đi tù chỉ đến từ phim ảnh và lời đồn. Chị cũng sợ gia đình biết sẽ phản đối, và sợ chính mình sẽ không bao giờ nhìn anh như trước.

Phản ứng ấy rất con người, và không có gì sai. Điều đáng nói là anh Sơn đã tự kể, trước khi hai người tiến xa. Đó đã là một thông tin quan trọng. Phần việc của chị Thu bây giờ là hiểu cho đúng, hỏi cho đủ, và quyết định bằng hiểu biết thay vì bằng nỗi sợ hay lòng thương.

Tiền án, án tích và xoá án tích: hiểu cho đúng

Người được xoá án tích coi như chưa bị kết án. Bộ luật Hình sự, Điều 69 khoản 1, quy định rõ điều này. Khoản 2 cùng điều còn quy định người bị kết án do lỗi vô ý về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng và người được miễn hình phạt không bị coi là có án tích.

Nhiều trường hợp được đương nhiên xoá án tích sau một thời gian. Theo Điều 70, với các tội không thuộc hai chương luật loại trừ, người đã chấp hành xong hình phạt và không phạm tội mới trong một thời hạn thì đương nhiên được xoá án tích: 01 năm với phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù được hưởng án treo, 02 năm với phạt tù đến 05 năm, 03 năm với phạt tù trên 05 năm đến 15 năm, 05 năm với các mức nặng hơn.

Phiếu lý lịch tư pháp là cách xác nhận chính thức. Điều 70 khoản 4 quy định cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp, khi có yêu cầu, cấp phiếu lý lịch tư pháp xác nhận không có án tích nếu đủ điều kiện. Nếu cần, nên để chính người kia tự làm và tự cho bạn xem khi họ sẵn lòng, không tự đi tra cứu thay họ.

Hiểu đúng giúp bạn công bằng hơn. Với anh Sơn, bản án đã qua hơn mười năm. Về pháp lý, anh rất có thể đã được xoá án tích. Điều còn lại chị Thu cần tìm hiểu là con người anh hôm nay, không phải con số trong bản án cũ.

Loại chuyện cũ và điều cần tìm hiểu

Không phải mọi tiền án đều mang cùng một ý nghĩa với người sắp gắn bó cuộc đời. Bảng dưới gợi ý cách nhìn theo từng loại việc, để bạn biết mình cần hỏi kỹ ở đâu.

Loại việc đã xảy raCâu hỏi nên hỏiĐiều mong được thấyThận trọng hơn khi
Lỗi vô ý, ví dụ tai nạn giao thôngChuyện xảy ra thế nào, anh đã làm gì với gia đình người bị nạnĂn năn, có trách nhiệm, cẩn trọng hơnVẫn uống rượu rồi lái xe như trước
Tội về tài sản khi còn trẻLúc đó anh ở hoàn cảnh nào, giờ anh nghĩ saoĐã đi làm ổn định, không còn chơi với nhóm cũVẫn hay vay mượn, tiền bạc mập mờ
Gây thương tích trong đánh nhauVì sao xảy ra, anh xử lý cơn giận thế nào bây giờNhận phần lỗi, có cách kiềm chế cụ thểVẫn hay nổi nóng, đập phá đồ khi giận
Lừa đảo, chiếm đoạt tài sảnAnh đã lấy của ai, đã bồi thường chưaMinh bạch tiền bạc, không nhờ bạn đứng tên gìCó bất kỳ đề nghị góp tiền, cho vay nào
Bạo lực với người yêu hoặc gia đình cũChuyện xảy ra với ai, anh đã thay đổi điều gìThừa nhận rõ, có quá trình thay đổi lâu dàiĐổ lỗi cho người cũ, ghen tuông, kiểm soát bạn

Hai dòng cuối là những trường hợp cần thận trọng hơn hẳn, vì hành vi cũ liên quan trực tiếp tới người ở gần họ. Bạn vẫn có quyền chọn đi tiếp, nhưng nên đi chậm hơn và có người thân biết chuyện.

Những câu hỏi về chuyện cũ và cách hỏi

Hỏi về một bản án cũ không dễ, cho cả người hỏi lẫn người trả lời. Hãy chọn lúc riêng tư, không vội, và cho người kia biết bạn hỏi để hiểu. Những câu chị Thu đã hỏi trong hai buổi tối khác nhau:

  • "Cảm ơn anh đã kể. Em cần thời gian để nghĩ, nhưng em muốn nghe thêm, anh kể em nghe từ đầu được không?"
  • "Hồi đó vì sao anh đi theo nhóm bạn ấy? Giờ anh còn liên lạc với ai trong nhóm không?"
  • "Ở trong đó ba năm, điều gì làm anh thay đổi nhiều nhất?"
  • "Ra trại rồi, ai là người giúp anh đứng dậy? Gia đình anh giờ thế nào?"
  • "Nếu một ngày gia đình em biết chuyện, anh muốn em nói thế nào, hay anh muốn tự nói?"

Để ý cách người kia trả lời hơn là nội dung từng câu. Người đã thật sự nhìn lại thường nhận phần lỗi của mình, không đổ hết cho bạn xấu hay hoàn cảnh, và không giận khi bị hỏi. Anh Sơn trả lời chậm, có lúc ngập ngừng, nhưng không né câu nào.

Dấu hiệu một người đã thật sự thay đổi

Nhận trách nhiệm, không chỉ kể hoàn cảnh. Hoàn cảnh có thể giải thích, nhưng người đã thay đổi vẫn nói được "đó là lỗi của anh".

Cuộc sống hiện tại có nền nếp. Có việc làm đều đặn dù giản dị, có nơi ở ổn định, có những mối quan hệ lành mạnh. Đây là những thứ bạn thấy được qua thời gian, không cần hỏi.

Đã rời xa môi trường cũ. Không còn qua lại với nhóm bạn từng cùng làm sai, hoặc nếu có thì đã rõ ranh giới.

Minh bạch với bạn về những điều liên quan. Không chờ bạn phát hiện mới kể, và không giấu những hệ quả còn lại như khoản bồi thường chưa trả xong.

Hành vi nhỏ hằng ngày khớp với lời nói. Người từng phạm tội vì nóng giận mà nay vẫn hay quát tháo, đập đồ khi bực là chưa thay đổi điều cốt lõi, dù lời nói rất hay.

Những điều nên và không nên làm sau khi biết

Dù bạn quyết định đi tiếp hay dừng lại, có một vài nguyên tắc giữ cho cả hai người được đối xử đúng mực:

  1. Không tự tra cứu, không nhờ người tìm hồ sơ của người kia sau lưng họ. Muốn xác nhận, hãy đề nghị họ tự làm.
  2. Không kể chuyện của họ cho người khác khi chưa được đồng ý. Bộ luật Dân sự 2015, Điều 38 khoản 2, yêu cầu việc công khai thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý.
  3. Không dùng chuyện cũ để nói nặng nhau mỗi khi cãi vã.
  4. Kể với một người thân của bạn khi đã thống nhất với người kia cách kể, hoặc khi bạn thấy mình cần được bảo vệ.
  5. Nếu tội cũ liên quan bạo lực hoặc lừa gạt, đi chậm hơn: gặp ở nơi có người, chưa ở chung, chưa có bất kỳ giao dịch tiền nào.
  6. Nếu thấy bị đe doạ hay có dấu hiệu bạo lực, nói ngay với người thân và báo công an nơi gần nhất.

Chị Thu quyết định cho mình và anh Sơn thêm thời gian. Chị chưa kể với bố mẹ, nhưng kể với chị gái sau khi anh đồng ý. Anh tự đưa chị đến nhà mẹ anh vào một buổi trưa, và mẹ anh kể về những năm anh ở trại bằng giọng của một người mẹ đã đợi con. Chị Thu hiểu rằng mình đang nhìn thấy cả con người anh, cả phần cũ lẫn phần mới.

Nói với gia đình mình thế nào

Nỗi lo lớn của chị Thu là bố mẹ. Nhiều gia đình nghe hai chữ "đi tù" là phản đối ngay, trước khi nghe thêm điều gì. Cách kể có thể làm câu chuyện được lắng nghe hay bị đóng lại từ câu đầu. Một vài điều chị Thu chuẩn bị trước:

  • Bàn với người yêu trước: ai kể, kể lúc nào, kể bao nhiêu. Không để gia đình nghe chuyện từ người ngoài.
  • Kể với một người dễ nghe nhất trong nhà trước, như chị gái hay cô ruột, nhờ họ cùng nghĩ cách nói với bố mẹ.
  • Mở đầu bằng con người hiện tại rồi mới tới chuyện cũ: "Anh ấy đi làm giao hàng tám năm nay, sống với mẹ, chăm mẹ. Hồi trẻ anh ấy từng sai và đã chịu án."
  • Nói rõ bạn đã hỏi những gì, đã thấy những gì, để gia đình biết bạn không nhắm mắt yêu.
  • Cho gia đình thời gian. Phản ứng đầu tiên thường không phải phản ứng cuối cùng.
  • Mời gia đình gặp người yêu khi họ sẵn sàng, ở một dịp bình thường, không biến buổi gặp thành buổi xét hỏi.

Nếu gia đình vẫn lo, hãy nghe kỹ nỗi lo ấy thay vì chỉ bảo vệ người yêu. Đôi khi người ngoài nhìn ra một điều mà bạn, vì thương, đã bỏ qua. Và nếu bạn quyết định dừng lại vì bất kỳ lý do nào, đó là quyền của bạn, không cần chứng minh người kia xấu.

Câu hỏi thường gặp

Người yêu từng đi tù có nên tiếp tục không?

Không có câu trả lời chung. Điều cần xem là loại việc đã làm, họ nhìn lại thế nào và cuộc sống hiện tại của họ ra sao. Một người đã chấp hành án, đã thay đổi thật và minh bạch với bạn hoàn toàn có thể là người bạn đời tốt.

Có nên tự đi tra lý lịch tư pháp của người yêu không?

Không nên tự làm sau lưng họ. Đó là thông tin về đời sống riêng tư. Nếu bạn cần sự xác nhận chính thức, hãy đề nghị người kia tự làm và cho bạn xem khi họ sẵn lòng.

Nghe người khác nói người yêu từng đi tù mà họ chưa kể thì làm sao?

Hỏi thẳng người yêu một lần, bình tĩnh, nói rõ bạn nghe từ đâu. Cách họ phản ứng rất quan trọng: thừa nhận và kể lại là điều khác hẳn với chối, giận dữ hay đổ cho người nói là ghen ghét.

Có nên nói với bố mẹ chuyện người yêu từng có tiền án không?

Nếu hai người nghiêm túc, gia đình sớm muộn cũng nên biết. Hãy bàn với người yêu cách kể và ai sẽ kể. Nếu bạn thấy không an toàn, bạn có quyền kể với người thân ngay để được bảo vệ.

Đã xoá án tích thì người kia có buộc phải kể với mình không?

Về pháp lý, người được xoá án tích coi như chưa bị kết án. Kể hay không là lựa chọn của họ. Nhưng trong một mối quan hệ nghiêm túc, việc tự nguyện kể thường là dấu hiệu của sự tin tưởng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138