Khi người yêu cũ hay bạn học cũ bỗng nhắn lại sau nhiều năm, kể nhớ nhung, rồi chẳng bao lâu nhờ chuyện tiền, hãy kiểm tra xem bạn đang nói chuyện với chính người đó, với một tài khoản nhái dùng ảnh của họ, hay với kẻ đã chiếm tài khoản thật của họ. Cách chắc nhất là liên lạc với người đó qua một kênh khác mà bạn đã có từ trước, không qua tài khoản đang nhắn.
Kịch bản này không cần dựng một nhân vật mới; nó mượn sẵn niềm tin và kỷ niệm có thật giữa hai người. Bài này giúp bạn phân biệt ba trường hợp, đưa ra câu hỏi kiểm tra, các bước xác minh và những gì cần làm nếu chính tài khoản của bạn bị chiếm và đang bị dùng để nhắn cho bạn bè cũ.
Tình huống: chị Lan và tin nhắn từ mối tình đầu
Chị Lan 50 tuổi, đã ly hôn, sống cùng con gái. Một tối, chị nhận tin nhắn từ tài khoản mang tên Minh, mối tình đầu thời cấp ba. Ảnh đại diện đúng là Minh, có cả vài ảnh cũ của lớp. “Lan còn nhớ Minh không? Ba mươi năm rồi nhỉ.” Minh kể đã ly hôn, đang sống ở nước ngoài, thường nghĩ về những năm tháng ấy.
Hai người nói chuyện mỗi tối, nhắc thầy chủ nhiệm, gốc phượng trước cổng trường. Sau ba tuần, Minh nói muốn về nước sống, nhưng đang vướng một khoản tiền chưa chuyển về được, nhờ Lan ứng trước ít tiền để làm thủ tục. Chị Lan hơi lấn cấn vì Minh không chịu gọi video, nói đang ở chỗ mạng kém.
Chị nhắn hỏi một người bạn cũ trong lớp. Người bạn đó có số điện thoại thật của Minh, gọi thử: Minh vẫn sống trong nước, đang có gia đình, và không hề biết có ai đang dùng ảnh của mình. Tài khoản nhắn cho chị Lan là một tài khoản mới, lấy ảnh từ trang cá nhân công khai của Minh và từ nhóm cựu học sinh.
Chị Lan buồn mất mấy hôm, không phải vì suýt mất tiền mà vì những buổi tối trò chuyện ấy đã làm chị vui thật. Cảm giác đó không có gì sai. Điều đáng nhớ chỉ là: kỷ niệm thật có thể bị người khác mượn, nên trước khi tin một người xưa, hãy chắc rằng đó đúng là người xưa.
Ba trường hợp: người thật, tài khoản nhái, tài khoản bị chiếm
Mỗi trường hợp có dấu hiệu riêng. Biết đang ở trường hợp nào giúp bạn chọn đúng cách kiểm tra.
| Điểm nhìn | Người thật nhắn lại | Tài khoản nhái | Tài khoản thật bị chiếm |
|---|---|---|---|
| Tài khoản | Tài khoản cũ, có lịch sử lâu năm | Mới lập, ít bài, ảnh lấy từ nơi khác | Tài khoản cũ, nhưng giọng văn lạ |
| Bạn chung | Nhiều bạn chung, có tương tác thật | Ít, hoặc mới kết bạn với nhiều người cùng lớp trong vài ngày | Như cũ |
| Giọng nhắn | Giống cách người đó nói chuyện | Văn chung chung, lịch sự quá mức | Khác hẳn thói quen cũ, sai chính tả lạ, xưng hô lạ |
| Gọi video, gọi điện | Đồng ý, có thể ngại | Né liên tục | Né, hoặc nói đang bận rồi nhắn tiếp |
| Chuyện tiền | Hiếm khi nhắc trong những tuần đầu | Xuất hiện sau vài tuần | Xuất hiện rất sớm, thường là “cần gấp” |
| Kiểm tra bằng kênh khác | Người đó xác nhận | Người thật không biết gì | Người thật báo bị mất tài khoản |
Tài khoản bị chiếm là trường hợp khó nhận ra nhất, vì nó có đủ lịch sử, bạn chung và cả những tin nhắn cũ giữa hai người. Kẻ chiếm có thể đọc lại các tin nhắn đó để nói chuyện cho giống.
Vì sao kịch bản “người xưa” dễ làm người ta tin
Niềm tin có sẵn từ nhiều năm trước. Bạn không phải làm quen một người lạ; bạn đang “gặp lại” một người đã từng quan trọng. Phần nghi ngờ bình thường dành cho người lạ không được bật lên.
Kỷ niệm dễ được tìm thấy. Ảnh lớp, tên thầy cô, tên trường, những câu chuyện chung thường có trong nhóm cựu học sinh hay trang cá nhân công khai. Kẻ lập kịch bản chỉ cần đọc kỹ để nói đúng vài chi tiết.
Cảm giác tiếc nuối. Câu hỏi “nếu ngày ấy…” làm cuộc trò chuyện ấm lên rất nhanh, và sự ấm áp đó làm việc từ chối một lời nhờ trở nên khó.
Ngại hỏi lại người cũ. Hỏi “có phải Minh thật không” nghe như xúc phạm một người từng thân, nên nhiều người bỏ qua bước kiểm tra đơn giản nhất.
Khoảng cách địa lý có sẵn lý do. Người xưa sống ở nước ngoài, ở tỉnh khác là chuyện bình thường, nên việc không gặp được, không gọi được nghe rất hợp lý.
Người bị nhắm thường đang ở một ngã rẽ. Vừa ly hôn, vừa nghỉ hưu, con cái vừa đi xa. Những lúc ấy, một giọng nói từ quá khứ mang lại cảm giác được nhớ tới. Mong muốn đó hoàn toàn chính đáng, và chính vì vậy cần được bảo vệ bằng một bước kiểm tra nhỏ.
Người kia nhắn gì, dấu hiệu ở đâu, bạn đáp thế nào
Những câu dưới đây hay xuất hiện trong các cuộc trò chuyện “gặp lại người xưa” đi theo kịch bản. Một câu riêng lẻ chưa nói lên điều gì; nhiều câu cùng lúc thì đáng dừng lại.
| Người kia nhắn | Dấu hiệu | Bạn đáp |
|---|---|---|
| “Lan có số mới không, Minh đổi số rồi, lưu số này nhé” | Cắt đứt kênh cũ bạn có thể dùng để kiểm tra | “Lan vẫn gọi số cũ của Minh trước đã.” |
| “Đừng kể với lớp, Minh ngại mọi người bàn tán” | Ngăn bạn hỏi người quen chung | “Lan chỉ hỏi Hùng thôi, Hùng kín miệng mà.” |
| “Minh đang ở chỗ mạng kém, không gọi video được” | Né cách kiểm tra nhanh nhất | “Khi nào mạng ổn mình gọi, Lan chờ được.” |
| “Minh sắp về, chỉ vướng ít tiền thủ tục” | Tiền xuất hiện trước buổi gặp | “Chuyện tiền Lan không giúp được, Minh nhờ người nhà nhé.” |
| “Lan còn giữ ảnh hồi đó không, gửi Minh xem” | Thu thêm tư liệu để nhắn cho người khác, hoặc mở đường xin ảnh riêng tư | Chỉ gửi ảnh đã có công khai trong nhóm lớp, hoặc không gửi |
| “Ngày xưa Minh có lỗi, giờ muốn bù cho Lan” | Dùng tiếc nuối để kéo cảm xúc lên nhanh | “Chuyện cũ qua rồi, mình nói chuyện bình thường nhé.” |
Lời đề nghị lưu số điện thoại mới hay chuyển sang ứng dụng khác thường đến rất sớm. Nếu bạn vẫn giữ được kênh cũ, đó là kênh kiểm tra quý nhất; đừng vội bỏ nó.
Câu hỏi kiểm tra: hỏi điều chưa từng viết ra ở đâu
Vì tài khoản bị chiếm có thể đọc được tin nhắn cũ, câu hỏi tốt nhất là về những chuyện chưa bao giờ được nhắn tin, đăng ảnh hay kể trong nhóm. Ví dụ:
- Một món ăn hai người hay ăn ở một quán không có tên, gần nhà ai.
- Một lần trốn học, đi đâu, ai bị bắt gặp.
- Tên con vật nuôi nhà một trong hai người hồi đó.
- Một câu nói đùa riêng chỉ hai người hiểu.
- Người thứ ba có mặt trong một kỷ niệm cụ thể, không có trong ảnh nào.
Người thật có thể quên một vài chi tiết sau ba mươi năm, đó là bình thường. Nhưng họ sẽ quên theo kiểu người thật: “Ơ, hình như là quán bà Tư phải không, Minh không nhớ rõ.” Kẻ đóng giả thường lảng sang chuyện khác, trả lời chung chung, hoặc trách bạn sao lại thử lòng. Và dù câu trả lời đúng, nếu chuyện tiền đã xuất hiện, bạn vẫn nên làm thêm bước kiểm tra qua kênh khác ở phần dưới.
Xác minh qua kênh khác: các bước cụ thể
Nguyên tắc chung: không dùng chính tài khoản đang nhắn để kiểm tra nó. Làm lần lượt các bước sau cho tới khi có câu trả lời chắc chắn.
- Tìm số điện thoại cũ của người đó trong danh bạ, sổ liên lạc, hoặc hỏi một người bạn chung có số. Gọi điện trực tiếp, không nhắn tin.
- Nếu không có số, nhắn riêng cho một người bạn chung đáng tin: “Gần đây Minh có liên lạc với ai trong lớp không, Minh có đang ở nước ngoài không?”
- Đề nghị một cuộc gọi video ngắn với tài khoản đang nhắn, hẹn giờ cụ thể.
- Xem lại tài khoản: ngày lập, số bạn chung, ảnh nào là ảnh mới, ai bình luận gần đây.
- Trong thời gian kiểm tra, không chuyển tiền, không gửi ảnh riêng tư, không gửi giấy tờ.
- Nếu xác định là tài khoản giả hoặc bị chiếm, báo cáo tài khoản trên mạng xã hội và báo cho người thật biết để họ cảnh báo bạn bè.
Báo cho người thật biết là việc tử tế: rất có thể cùng lúc đó, nhiều bạn cũ khác cũng đang nhận tin nhắn tương tự từ tài khoản mang tên họ.
Nếu chính tài khoản của bạn bị chiếm, và pháp luật nói gì
Nếu bạn bè báo rằng tài khoản của bạn đang nhắn tin mượn tiền hay làm quen người khác, hãy dùng chức năng khôi phục tài khoản của mạng xã hội, đổi mật khẩu email đăng ký, bật xác thực hai lớp. Đồng thời đăng một dòng ở nơi khác, hoặc nhờ người thân đăng, báo rằng tài khoản của bạn bị chiếm và mọi tin nhắn hỏi tiền không phải của bạn.
Nếu đó là người thật nhắn lại sau nhiều năm, chuyện nối lại tình xưa vẫn nên đi chậm như mọi mối quan hệ mới: gặp mặt, biết hoàn cảnh hiện tại của nhau, nhất là chuyện gia đình hiện tại của mỗi người, và không để tiền xuất hiện sớm.
Về pháp luật, Điều 290 Bộ luật Hình sự (điểm c khoản 1) nêu hành vi truy cập bất hợp pháp vào tài khoản của cá nhân nhằm chiếm đoạt tài sản bằng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử, áp dụng khi không thuộc Điều 173 và Điều 174. Hành vi dùng thủ đoạn gian dối như mạo danh để chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng trở lên có thể bị xem xét theo Điều 174. Giữ bản chụp tài khoản, tin nhắn và trình báo công an nơi gần nhất nếu đã mất tiền.
Câu hỏi thường gặp
Người yêu cũ nhắn tin lại sau nhiều năm có phải lừa đảo không?
Không phải lúc nào cũng vậy, nhiều người nối lại liên lạc thật. Cần kiểm tra khi tài khoản mới lập, người kia né gọi video hoặc chuyện tiền xuất hiện sau vài tuần. Gọi điện qua số cũ hoặc hỏi bạn chung là cách chắc nhất.
Tài khoản nhái và tài khoản bị chiếm khác nhau thế nào?
Tài khoản nhái là tài khoản mới, lấy ảnh và tên của người thật. Tài khoản bị chiếm là tài khoản thật của họ nhưng người khác đang dùng. Trường hợp sau khó nhận ra hơn vì có đủ lịch sử và tin nhắn cũ.
Người quen cũ nhắn mượn tiền gấp qua mạng xã hội thì làm gì?
Đừng chuyển ngay. Gọi điện cho chính người đó qua số bạn đã có, hoặc hỏi người thân của họ. Không dùng số điện thoại hay tài khoản ngân hàng mà tài khoản đang nhắn đưa ra để xác minh.
Tài khoản của mình bị chiếm và đang nhắn tin lừa bạn bè thì phải làm gì?
Khôi phục tài khoản, đổi mật khẩu email, bật xác thực hai lớp, báo cho bạn bè qua kênh khác rằng tài khoản bị chiếm. Nếu có người đã mất tiền, cùng họ giữ bằng chứng và trình báo công an.
Có nên hỏi thẳng người cũ xem có phải chính họ không?
Bạn cứ hỏi, nhưng câu trả lời qua chính tài khoản đó không đủ để tin. Cách tốt hơn là hỏi một chuyện chưa từng được viết ra ở đâu, và quan trọng nhất là xác minh qua một kênh khác mà bạn đã có từ trước.
Làm sao để tài khoản của mình khó bị dùng để lừa bạn bè?
Bật xác thực hai lớp, dùng mật khẩu riêng cho mạng xã hội, không đăng nhập trên máy lạ, hạn chế ảnh công khai và để danh sách bạn bè ở chế độ riêng tư, để người lạ khó dựng tài khoản nhái.