Người yêu kín đáo về một vài chuyện là quyền của họ; nhưng nếu sau ba bốn tháng bạn vẫn không biết những điều cơ bản như họ sống ở đâu, làm gì, đã từng kết hôn chưa, gia đình có ai, trong khi họ biết gần hết về bạn, thì đó không còn là kín đáo mà là một sự bất cân xứng cần được nói ra. Người kín đáo thường giữ chi tiết; người che giấu thì để trống cả những phần nền móng.
Bạn không cần ép ai kể điều họ chưa muốn kể. Bạn chỉ cần biết mình cần tối thiểu những gì để đi tiếp, nói rõ điều đó, và cho một khoảng thời gian. Trong lúc chờ, bạn cũng nên giữ lại bớt thông tin về mình cho cân bằng. Câu chuyện của Vy, 27 tuổi, giáo viên mầm non, sẽ cho thấy từng bước.
Bốn tháng và một người đàn ông không có quá khứ
Vy quen anh Khải ở phòng tập gần nhà. Anh 35 tuổi, lịch sự, hay giúp cô chỉnh tư thế, rồi rủ đi ăn sau giờ tập. Anh hỏi rất nhiều về cô: lớp cô dạy mấy bé, bố mẹ cô làm gì, cô hay về quê vào dịp nào, nhà cô ở hẻm nào. Vy thấy được quan tâm, và kể gần như mọi thứ.
Đến tháng thứ tư, Vy chợt nhận ra cô không biết gì nhiều về anh. Hỏi quê anh ở đâu, anh cười "ở đâu cũng là nhà". Hỏi anh làm gì, anh nói "làm ăn tự do, chán lắm, kể làm gì". Hỏi anh từng yêu ai chưa, anh nói "quá khứ không quan trọng, quan trọng là bây giờ có em". Lần nào câu trả lời cũng ngọt, nhưng lần nào cô cũng ra về tay không.
Vy không có bằng chứng anh làm điều gì sai. Anh chưa vay tiền, chưa có hành động gì đáng sợ. Cô chỉ thấy lạ: một người hỏi về cô kỹ đến vậy, lại không để lại một chi tiết nào về mình. Cảm giác lạ ấy đáng được lắng nghe, không phải để kết tội anh, mà để biết mình cần làm gì tiếp theo.
Các kiểu né hay gặp và điều mỗi kiểu thường cho thấy
Né một câu hỏi không có nghĩa là có điều xấu. Nhưng cách né lặp đi lặp lại cho bạn biết người kia đang muốn bảo vệ điều gì. Bảng dưới gợi ý cách đọc và cách đáp lại:
| Kiểu né | Ví dụ | Thường cho thấy | Bạn đáp lại |
|---|---|---|---|
| Đùa cho qua | "Anh là người ngoài hành tinh mà" | Ngại, hoặc không muốn để lại chi tiết | "Em hỏi thật đấy, anh kể một chút thôi." |
| Đổi chủ đề sang bạn | "Mà hôm nay lớp em thế nào?" | Thói quen dồn sự chú ý về phía bạn | "Lát em kể, giờ em muốn nghe anh." |
| Triết lý chung chung | "Quá khứ không quan trọng" | Không muốn bị đặt câu hỏi về quá khứ | "Với em thì có, vì nó là một phần của anh." |
| Hỏi ngược lại bạn | "Sao em hỏi nhiều thế, không tin anh à?" | Biến câu hỏi của bạn thành lỗi của bạn | "Hỏi về người mình yêu là bình thường mà anh." |
| Kể chuyện buồn để dừng | "Nhắc tới nhà là anh buồn lắm" | Có thể là nỗi đau thật, cũng có thể là cách khoá cửa | "Em hiểu. Khi nào anh sẵn sàng, anh kể em nghe." |
| Giận | Im lặng cả ngày sau khi bạn hỏi | Muốn bạn không dám hỏi nữa | Không xin lỗi vì đã hỏi, chờ người kia bình tĩnh |
Nếu bạn thấy một hai kiểu đầu, có thể người kia chỉ ít nói về mình. Nếu bạn thấy ba kiểu cuối lặp lại nhiều lần, câu hỏi của bạn đang chạm vào điều họ không muốn bạn biết.
Riêng tư lành mạnh khác che giấu ở đâu
Ai cũng có quyền giữ một phần đời mình. Bộ luật Dân sự 2015, Điều 38 khoản 1, khẳng định đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Bạn không có quyền lục lọi, cũng không nên ép người kia kể điều họ chưa muốn.
Kín đáo giữ chi tiết, che giấu để trống nền móng. Người kín đáo có thể không kể chi tiết vụ đổ vỡ cũ, nhưng vẫn nói "anh từng ly hôn". Người che giấu thì không để bạn biết cả việc có hay không.
Riêng tư lành mạnh thì đối xứng. Người kín đáo thường cũng không tò mò quá nhiều về bạn. Khi một người hỏi bạn rất kỹ mà không kể gì về mình, sự bất cân xứng ấy mới là điều đáng chú ý.
Riêng tư lành mạnh có lối ra. Người kín đáo sẽ nói "chuyện này để anh kể sau", và rồi kể thật. Người che giấu cứ hứa mà không bao giờ tới lúc.
Riêng tư không bao gồm những điều ảnh hưởng tới bạn. Tình trạng hôn nhân, nợ nần lớn, con cái, một tiền án liên quan tới bạo lực là những điều ảnh hưởng trực tiếp tới người sắp gắn bó cuộc đời với họ. Đó là thông tin bạn có lý do chính đáng để cần biết.
Thông tin tối thiểu trước khi tiến xa
Không cần biết hết mọi chuyện, nhưng có một danh sách tối thiểu mà bạn nên có trước khi ở chung, góp tiền, giới thiệu với gia đình như người sắp cưới hay để người kia đón con, đón bố mẹ mình. Vy đã viết ra danh sách này cho riêng mình:
- Họ tên đầy đủ và tuổi thật.
- Nơi đang sống, ít nhất là khu vực, và bạn từng được ghé qua một lần.
- Công việc đang làm, ở mức bạn mô tả lại được cho người khác.
- Đã từng kết hôn, đang ly thân hay có con riêng hay không.
- Có ít nhất một người thân hoặc bạn bè mà bạn đã gặp ngoài đời.
- Có đang gánh khoản nợ lớn nào không, ở mức "có hay không".
- Một vài chuyện về gia đình, quê quán đủ để hình dung người ấy lớn lên thế nào.
Nếu sau một thời gian hợp lý, danh sách của bạn vẫn còn trống quá nửa, đó là câu trả lời. Với Vy, sau bốn tháng, cô chỉ điền được dòng đầu tiên, và cả dòng đó cô cũng chưa chắc.
Danh sách này không dùng để hỏi một lần cho xong. Nó là thứ bạn tự đối chiếu sau mỗi tháng: dòng nào đã có, dòng nào còn trống, dòng nào có rồi nhưng sau đó lại thấy lung lay. Những dòng còn trống cũng cho bạn biết nên đề nghị điều gì tiếp theo, ví dụ được ghé nơi người kia ở, hay gặp một người bạn của họ.
Câu nói mở lòng thay cho câu hỏi dồn
Hỏi dồn khiến người kia phải phòng thủ. Mở lòng bằng cảm nhận của bạn thì để lại cho họ một chỗ để bước vào. Đây là những câu Vy đã chuẩn bị:
- "Em kể với anh nhiều chuyện của em rồi, giờ em mong được nghe về anh. Không cần hết, một chút thôi."
- "Em không cần biết quá khứ của anh có đẹp hay không. Em chỉ muốn biết nó có, để em hiểu anh hơn."
- "Có những chuyện anh chưa muốn kể thì cứ nói là chưa, em chờ. Nhưng em cần biết vài điều cơ bản trước khi mình đi xa hơn."
- "Anh từng kết hôn hay có con chưa? Em hỏi vì em nghiêm túc với mình."
- "Em thấy mình không cân bằng lắm, em biết rất ít về anh. Mình sửa điều đó dần dần được không?"
Sau câu cuối, anh Khải im một lúc rồi nói "em đừng nghĩ nhiều". Câu trả lời ấy không mở thêm được gì. Vy không cãi, cô chuyển sang bước tiếp theo: đặt cho mình một hạn chót.
Đặt hạn chót cho chính mình và giữ thông tin của mình lại
Hạn chót không phải lời doạ dành cho người kia; nó là lời hứa với chính bạn, để bạn không chờ vô hạn. Đồng thời, trong lúc chờ, hãy cân bằng lại lượng thông tin bạn đã đưa ra:
- Chọn một mốc cụ thể, ví dụ hai tháng nữa, và viết ra danh sách thông tin tối thiểu bạn mong có trước mốc đó.
- Nói rõ với người kia một lần rằng bạn cần biết thêm về họ trước khi đi tiếp, không cần nhắc lại mỗi ngày.
- Tạm ngừng kể thêm chi tiết về lịch sinh hoạt, đường đi về, nơi ở của bố mẹ, tài sản của gia đình bạn.
- Không đưa người kia chìa khoá nhà, không để họ đón người thân của bạn khi bạn không có mặt.
- Kể với một người bạn thân về mối quan hệ, để có người biết bạn đang quen ai, gặp ở đâu.
- Tới mốc, nhìn lại danh sách. Đã có thêm điều gì, hay vẫn trống như cũ, rồi quyết định.
Bước giữ lại thông tin không phải vì nghĩ người kia nguy hiểm. Đó là sự cân bằng tự nhiên: bạn chia sẻ nhiều như người kia sẵn lòng chia sẻ. Một mối quan hệ lành mạnh lớn lên khi hai người cùng mở lòng với nhịp tương đương nhau.
Khi người kia im lặng tới cùng
Hai tháng sau, Vy vẫn không biết anh Khải sống ở đâu. Anh vẫn ngọt ngào, vẫn hỏi han, nhưng mỗi câu hỏi của cô vẫn rơi vào khoảng không. Cô quyết định dừng lại, nói ngắn gọn rằng cô cần một người cô hiểu được, và anh chưa để cô làm điều đó. Anh buồn, nhắn nhiều tin trong vài ngày, rồi thôi.
Vy không bao giờ biết anh giấu điều gì, hay chỉ đơn giản là một người không biết cách mở lòng. Và cô hiểu rằng mình không cần biết. Quyết định dừng của cô không dựa trên việc chứng minh anh xấu, mà dựa trên việc cô không có đủ hiểu biết để tin một người cho những bước tiếp theo. Đó là lý do đủ chính đáng.
Nếu sau khi dừng, người kia đeo bám, xuất hiện ở chỗ làm, nhắn tin đe doạ hay tìm tới nhà bố mẹ bạn, hãy kể ngay với người thân, giữ lại tin nhắn và báo công an nơi gần nhất nếu bạn thấy không an toàn. Những phản ứng như vậy cho thấy việc dừng lại của bạn là đúng.
Câu hỏi thường gặp
Người yêu nói tính anh ấy vốn ít nói về mình thì có nên tin không?
Có những người thật sự ít nói về bản thân. Cách phân biệt là xem họ có đồng thời hỏi rất nhiều về bạn không, và họ có kể dần những điều cơ bản khi bạn nói rõ mình cần không. Ít nói nhưng thật thì vẫn để lại thông tin theo thời gian.
Đòi biết người yêu đã từng kết hôn chưa có xâm phạm riêng tư không?
Hỏi thì không. Bạn hỏi điều ảnh hưởng trực tiếp tới mình, và người kia có quyền trả lời hay không. Điều không được làm là lục lọi giấy tờ, tra cứu lén hay nhờ người theo dõi để tự tìm câu trả lời.
Mình đã kể quá nhiều về gia đình rồi thì có sao không?
Không cần hoảng. Từ giờ bạn chỉ cần giữ lại các chi tiết mới về lịch sinh hoạt, nơi ở và tài sản, và báo cho người thân biết bạn đang quen ai. Nếu thấy dấu hiệu bị lợi dụng thông tin, hãy nói ngay với gia đình.
Có nên thử nói dối người yêu để xem họ có né không?
Không nên. Thử thách bằng nói dối làm hỏng niềm tin từ phía bạn và không cho kết quả rõ ràng. Cách tốt hơn là nói thật mong muốn của bạn, đặt mốc thời gian và quan sát những gì người kia làm.
Người yêu bảo chuyện quá khứ quá đau nên không kể được thì làm sao?
Hãy tôn trọng nỗi đau đó và không ép kể chi tiết. Nhưng bạn vẫn có thể cần biết những điều cơ bản như đã từng kết hôn chưa, có con chưa. Một người đau thật vẫn trả lời được "có" hoặc "không" và hẹn kể phần còn lại sau.