Nhóm kết bạn bốn phương trên mạng xã hội là nơi nhiều người tìm được bạn thật, nhưng cũng là nơi kẻ lừa tình chọn người dễ nhất, vì mỗi bài đăng tìm bạn đã nói sẵn tuổi, hoàn cảnh, nơi ở và nỗi cô đơn của người đăng. Bạn không cần rời nhóm; bạn cần đăng ít đi, đọc hồ sơ kỹ hơn và có một ngưỡng rõ ràng để dừng.
Bài này đi theo câu chuyện của cô Hoà, 58 tuổi, goá chồng, tham gia một nhóm tìm bạn tuổi trung niên. Từ đó tách ra những gì nên và không nên đăng, cách đọc một tài khoản lạ nhắn tới, các câu hỏi nên đặt ra trong hai tuần đầu và cách giữ an toàn mà vẫn mở lòng.
Câu chuyện của cô Hoà: một bài đăng và ba mươi lời nhắn
Cô Hoà nghỉ hưu đã hai năm, chồng mất từ năm trước, hai con ở thành phố khác. Một người bạn cũ rủ cô vào nhóm “tìm bạn tuổi xế chiều”. Cô đăng một bài chân thành: “Cô 58 tuổi, giáo viên về hưu, ở một mình, thích trồng rau và đi bộ, muốn tìm người bạn để trò chuyện lúc chiều tối.” Kèm một tấm ảnh chụp ở vườn nhà.
Chỉ trong một buổi tối, cô nhận hơn ba mươi lời nhắn và lời mời kết bạn. Có người hỏi thăm bình thường, có người nói chuyện suồng sã khiến cô khó chịu, và có ba bốn tài khoản rất lịch sự: một người tự giới thiệu là kỹ sư nghỉ hưu sống một mình, một người là chủ trang trại, một người là bác sĩ đang làm việc xa. Người “kỹ sư” nhắn đều đặn nhất, nhớ từng chi tiết cô kể, gửi lời chúc ngủ ngon mỗi tối.
Ba tuần sau, người đó kể đang có một khoản tiền tiết kiệm muốn chuyển về nước để “cùng em dưỡng già”, nhưng cần một khoản phí trước. Cô Hoà may mắn kể với con gái, và chính con gái nhận ra ảnh đại diện của người kia là ảnh một người khác. Điều đáng nói là mọi thứ người đó biết về cô, từ việc ở một mình đến tên con đường gần nhà, đều lấy từ bài đăng đầu tiên và những gì cô kể sau đó.
Đăng gì và không đăng gì khi tìm bạn trong nhóm
Bài đăng tìm bạn là lời giới thiệu, không phải hồ sơ cá nhân. Mỗi thông tin dưới đây được xếp theo mức người lạ có thể dùng nó để làm gì.
| Thông tin | Nên đăng | Nên giữ lại | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Tuổi | Khoảng tuổi, ví dụ “ngoài 55” | Ngày sinh cụ thể | Ngày sinh hay được dùng để đoán mật khẩu, câu hỏi bảo mật |
| Nơi ở | Tỉnh hoặc thành phố | Tên đường, khu phố, ảnh có cổng nhà | Người lạ tìm được tận nơi |
| Hoàn cảnh | “Đang sống độc thân” | “Ở một mình, con cái đi xa, ít người qua lại” | Nói rõ không có ai bên cạnh để hỏi ý kiến |
| Nghề nghiệp | Ngành chung | Tên cơ quan, mức lương hưu, tiền tiết kiệm | Cho biết bạn có bao nhiêu để nhắm |
| Ảnh | Một ảnh rõ, nền trung tính | Ảnh trong nhà, ảnh cùng cháu nhỏ, ảnh giấy tờ | Ảnh gia đình và nhà cửa dễ bị dùng lại |
| Sở thích | Hai ba sở thích | Lịch sinh hoạt hằng ngày, giờ đi tập | Lịch cố định cho biết lúc nào bạn vắng nhà |
Nếu đã đăng nhiều hơn mức này, bạn có thể sửa bài hoặc xoá bài rồi đăng lại gọn hơn. Bài cũ đã bị người khác chép thì không lấy lại được, nhưng sửa ngay vẫn giảm bớt người mới đọc thấy.
Đọc một tài khoản lạ nhắn tới: sáu điểm nhìn trong năm phút
Ngày tạo và nhịp đăng bài. Tài khoản mới lập vài tháng, hoặc lập lâu nhưng trống trơn rồi bỗng đăng dồn dập trong vài tuần, thường là tài khoản dựng lên hay mua lại.
Danh sách bạn bè. Rất ít bạn chung, hoặc bạn bè toàn là người khác giới ở nhiều nước, không có người thân cùng họ, không có đồng nghiệp cũ bình luận.
Ảnh đại diện và ảnh cũ. Toàn ảnh đẹp chụp chuyên nghiệp, không có ảnh mờ, ảnh ăn uống với bạn bè, ảnh chụp chung có người khác gắn thẻ.
Câu chuyện bản thân. Nghề nghiệp khó kiểm tra và giải thích được việc vắng mặt: làm việc xa, đi biển, công tác nước ngoài, mới về hưu sống một mình không con cái gần.
Cách mở lời. Khen ngợi rất nhiều ngay từ tin nhắn đầu, nhắc lại chính xác chi tiết trong bài đăng của bạn như thể đã đọc kỹ từng chữ.
Tốc độ chuyển kênh. Chỉ sau vài tin đã xin số điện thoại, rủ sang ứng dụng khác, đề nghị “nói chuyện riêng cho thoải mái” thay vì bình luận công khai.
Mười câu hỏi nên đặt ra trong hai tuần đầu
Không cần hỏi dồn như thẩm vấn. Cho những câu hỏi này xuất hiện tự nhiên trong trò chuyện, rồi ghi lại câu trả lời để so sánh về sau.
- Anh hoặc chị đang sống ở đâu, gần chợ hay khu nào? Người thật sẽ kể được chi tiết vụn vặt.
- Một ngày bình thường của anh chị bắt đầu thế nào? Hỏi lại sau một tuần xem có khớp không.
- Anh chị có người thân nào ở gần không? Có thể cho mình nói chuyện với một người bạn của anh chị không?
- Công việc trước đây cụ thể là làm gì, ở đơn vị nào? Người làm nghề thật kể được những chuyện khó trong nghề.
- Khi nào mình có thể gọi video vài phút? Hẹn một khung giờ cụ thể.
- Anh chị có dự định gặp mặt không, ở đâu, khi nào?
- Anh chị nghĩ thế nào về chuyện tiền bạc giữa hai người mới quen?
- Vì sao anh chị chọn nhắn tin cho mình trong nhiều bài đăng như vậy?
- Anh chị có ngại nếu con cái hay bạn bè của mình biết chuyện hai người nói chuyện không?
- Nếu một ngày anh chị gặp khó khăn về tiền, anh chị sẽ nhờ ai trước?
Hai câu cuối rất đáng giá. Người thật lòng thường trả lời rằng sẽ nhờ gia đình, bạn bè lâu năm, và không ngại người thân của bạn biết. Người đi theo kịch bản hay muốn giữ bí mật, nói rằng “người ngoài không hiểu chuyện của hai ta”.
Giữ an toàn mà vẫn mở lòng: năm thói quen nhỏ
Không ai muốn biến việc kết bạn thành cuộc điều tra. Năm thói quen dưới đây đủ nhẹ để giữ được niềm vui và đủ chắc để chặn phần lớn kịch bản.
- Mỗi lần chỉ trò chuyện sâu với một hai người, không trả lời ba mươi tin cùng lúc. Bạn sẽ có thời gian nhìn kỹ từng người.
- Giữ cuộc trò chuyện trong ứng dụng của nhóm cho tới khi đã gọi video và thấy người kia là người thật.
- Đặt một luật riêng: không bàn tiền với người chưa gặp. Luật này không cần giải thích với ai, chỉ cần giữ.
- Kể với một người thân về người đang trò chuyện, ít nhất tên và vài thông tin người đó tự giới thiệu.
- Gặp lần đầu ở nơi đông người, ban ngày, tự đi tự về, và báo trước cho người thân giờ gặp, giờ dự kiến về.
Với người lớn tuổi, những thói quen này không phải vì “dễ bị lừa”. Chúng giống việc khoá cửa trước khi đi ngủ: không ai cho rằng người khoá cửa là người sợ hãi.
Những lời nhắn hay gặp sau khi đăng bài tìm bạn
Các câu dưới đây không tự chứng minh ai là kẻ lừa. Chúng là chỗ để bạn chậm lại một nhịp và đáp bằng một câu giữ khoảng cách.
| Người kia nhắn | Điều câu nhắn đang thử | Bạn có thể đáp |
|---|---|---|
| “Đọc bài của em mà thấy như định mệnh” | Bạn có thích được đặt vào vị trí đặc biệt không | “Cảm ơn anh. Mình cứ trò chuyện bình thường trước đã.” |
| “Em ở một mình có buồn không, ai lo cho em lúc ốm?” | Bạn có ai bên cạnh, có ai để hỏi ý kiến không | “Các con và bạn bè vẫn qua lại thường xuyên.” |
| “Mình nói chuyện riêng đi, trong nhóm nhiều người soi” | Bạn có chịu rời khỏi nơi có người khác nhìn thấy không | “Mình nhắn ở đây là được rồi.” |
| “Anh chưa gọi video được vì công việc đặc thù” | Bạn có chấp nhận không bao giờ thấy mặt không | “Vậy khi nào anh sắp xếp được thì mình nói tiếp.” |
| “Anh muốn gửi em món quà nhỏ, cho anh địa chỉ” | Bạn có đưa địa chỉ và mở đường cho chuyện phí nhận quà không | “Cảm ơn anh, mình chưa nhận quà của người chưa gặp.” |
| “Anh đang kẹt một chút, chỉ em mới hiểu anh” | Lòng thương có đủ lớn để chuyển tiền chưa | “Mình không bàn chuyện tiền. Anh nên nhờ gia đình anh.” |
Câu trả lời tốt nhất thường ngắn, không giải thích dài và không xin lỗi. Người thật sẽ đáp lại bình thường. Người đi theo kịch bản sẽ dỗi, trách bạn nghi ngờ, hoặc nhắc lại tình cảm để bạn thấy có lỗi. Phản ứng đó chính là câu trả lời bạn cần, và nó đến sớm hơn nhiều so với lúc người kia mở lời xin tiền.
Khi nghi ngờ một người trong nhóm, và khi cần đến pháp luật
Nếu bạn thấy một tài khoản có dấu hiệu như trên, không cần đối chất. Bạn có thể ngừng trả lời, chặn và báo cáo tài khoản với ứng dụng. Nếu nhóm có quản trị viên, nhắn riêng cho họ kèm bản chụp để họ xem xét, vì cùng một tài khoản thường nhắn cho rất nhiều thành viên. Một lời nhắc trong nhóm, không nêu tên ai, cũng có thể giúp người khác: “Các cô chú cẩn thận khi có người lạ mới quen đã nhắc chuyện tiền, phí chuyển khoản, quà gửi về.”
Nếu đã chuyển tiền, Điều 174 Bộ luật Hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là căn cứ thường được xem xét: hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Bạn mang bản chụp hồ sơ, tin nhắn, thông tin giao dịch đến công an nơi gần nhất để trình báo. Đồng thời báo ngân hàng của bạn qua kênh chính thức.
Và nếu chuyện này làm bạn buồn hay xấu hổ, hãy nhớ người lựa chọn lừa dối là người kia. Mong có một người bạn ở tuổi nào cũng là mong muốn chính đáng.
Câu hỏi thường gặp
Tham gia nhóm kết bạn trên mạng có nguy hiểm không?
Bản thân việc tham gia không nguy hiểm, nhiều người đã tìm được bạn thật ở đó. Rủi ro đến từ việc đăng quá nhiều thông tin cá nhân và trò chuyện riêng quá nhanh với người chưa kiểm chứng.
Có nên đăng ảnh thật khi tìm bạn trong nhóm?
Bạn có thể đăng một ảnh rõ mặt, nền trung tính, không thấy nhà cửa, biển số xe hay người thân. Tránh đăng ảnh giấy tờ, ảnh trong phòng ngủ hay ảnh có cháu nhỏ, vì những ảnh đó dễ bị dùng lại.
Làm sao biết người nhắn tin là tài khoản giả?
Xem ngày lập tài khoản, bạn chung, ảnh đời thường, ai bình luận dưới bài của họ, và đề nghị một cuộc gọi video ngắn có hẹn giờ. Một tài khoản có nhiều dấu hiệu lạ cùng lúc thì nên dừng.
Người quen trong nhóm nói không muốn con cái mình biết chuyện thì sao?
Đó là dấu hiệu nên chú ý. Người nghiêm túc thường hiểu việc bạn kể với gia đình. Người cố giữ bí mật thường muốn tách bạn khỏi những người có thể nhận ra điều bất thường.
Đã đăng bài có nhiều thông tin cá nhân thì làm gì?
Sửa bài, bỏ địa chỉ cụ thể, lịch sinh hoạt và chuyện ở một mình. Kiểm tra cài đặt quyền riêng tư để người lạ không xem được danh sách bạn bè và ảnh cũ. Nếu có người lạ nhắn dựa trên thông tin đó, đừng trả lời.
Có nên cảnh báo cả nhóm khi phát hiện tài khoản lừa?
Nên báo riêng cho quản trị viên kèm bản chụp. Nếu đăng cảnh báo chung, chỉ mô tả dấu hiệu, tránh nêu tên hay đăng ảnh của người khác vì ảnh đó có thể là của một người vô can bị lấy trộm.