Nếu bị người yêu đánh, việc đầu tiên là ra khỏi chỗ đó và đến nơi an toàn, sau đó báo cho người thân, đi khám ở cơ sở y tế và giữ lại mọi dấu vết; bạn có quyền trình báo công an dù hai người chưa cưới. Chưa là vợ chồng không làm hành vi đánh người trở nên nhẹ hơn. Bộ luật Hình sự và Bộ luật Dân sự vẫn bảo vệ thân thể, sức khoẻ của bạn như mọi người khác.
Tình huống giả định: Thảo, 22 tuổi, sinh viên năm cuối, yêu Đạt được bốn tháng. Tối qua, khi Thảo nói muốn đi dự sinh nhật bạn cùng lớp, Đạt giật điện thoại rồi tát cô, làm cô ngã đập vai vào tường. Sáng nay Đạt nhắn hàng chục tin xin lỗi. Thảo không dám kể với bố mẹ ở quê. Bài này viết cho Thảo, theo thứ tự việc cần làm.
Hai mươi bốn giờ đầu: việc làm theo thứ tự
Khi vừa bị đánh, đầu óc thường rối, và người ta hay làm những việc như dọn dẹp, tắm rửa, trả lời tin nhắn xin lỗi. Danh sách dưới đây giúp bạn đi đúng thứ tự, ưu tiên an toàn và sức khoẻ.
- Ở chỗ an toàn: phòng có khoá, nhà bạn thân, nhà người thân; không ở một mình nơi người kia biết và đến được.
- Gọi hoặc nhắn một người tin cậy ngay, kể đúng sự việc: "Tối qua Đạt tát em, em bị đau vai, em đang ở phòng."
- Đi khám ở cơ sở y tế, kể cả khi thấy chỉ đau nhẹ; nói rõ với bác sĩ là bị người khác đánh, xin giữ lại giấy khám.
- Chụp ảnh vết thương ngay và vào các ngày sau, vì vết bầm thường rõ hơn sau một hai ngày.
- Không xoá tin nhắn của người kia, kể cả tin chửi bới hay tin xin lỗi; chụp màn hình và lưu sang chỗ khác.
- Chưa cần trả lời tin xin lỗi; nếu buộc phải trả lời, một câu ngắn: "Em cần thời gian, đừng tìm em."
- Nếu người kia tìm đến, đe doạ hoặc chặn đường, báo công an nơi gần nhất ngay.
Thảo có thể nghĩ đi khám là làm to chuyện. Nhưng giấy khám không chỉ để làm bằng chứng; cú ngã đập vai vào tường có thể gây tổn thương bạn không tự thấy. Sức khoẻ của bạn là việc đầu tiên.
Bằng chứng nên giữ và giữ ở đâu
Bạn chưa cần quyết định có trình báo hay không. Giữ bằng chứng chỉ là để sau này, nếu bạn muốn, bạn có đủ thứ để dùng. Mất bằng chứng thì không lấy lại được.
| Loại bằng chứng | Cách giữ | Lưu ý |
|---|---|---|
| Ảnh vết thương | Chụp rõ, nhiều góc, kèm ảnh toàn thân để thấy là bạn | Chụp lại sau một, ba, bảy ngày |
| Giấy khám, hồ sơ y tế | Giữ bản gốc, chụp lại một bản | Xin ghi rõ nguyên nhân bị đánh nếu được |
| Tin nhắn trước và sau | Chụp màn hình có ngày giờ và tên người gửi | Tin xin lỗi thường có câu thừa nhận |
| Ghi chép của bạn | Viết lại diễn biến: ngày, giờ, nơi, ai có mặt, lời nói | Viết càng sớm càng chính xác |
| Người làm chứng | Ghi tên những người nghe thấy, nhìn thấy, hoặc bạn kể ngay sau đó | Họ không cần có mặt lúc bị đánh |
| Đồ bị hỏng | Chụp ảnh điện thoại bị giật, áo bị rách | Giữ nguyên, không vứt |
Lưu tất cả ở nơi người kia không vào được: một hộp thư mới chỉ mình biết mật khẩu, hoặc gửi cho chị gái, bạn thân giữ hộ. Nếu người kia từng biết mật khẩu điện thoại của bạn, đổi ngay trước khi lưu.
Pháp luật xử lý hành vi đánh người yêu ra sao
Bộ luật Dân sự 2015, Điều 33 khoản 1 ghi cá nhân có quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, thân thể và được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ. Quyền này không phụ thuộc vào việc bạn có quan hệ tình cảm với người gây ra hay không.
Bộ luật Hình sự Điều 134 nêu tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác. Khoản 1 áp dụng khi tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%, hoặc dưới 11% nhưng thuộc một số trường hợp luật liệt kê, như dùng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ, hay đối với phụ nữ mà biết là có thai. Tỷ lệ tổn thương do cơ quan giám định xác định, đó là lý do giấy khám và việc đi khám sớm rất quan trọng. Nếu hành vi kèm lời lẽ, hành động xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, Điều 155 về tội làm nhục người khác cũng có thể được xem xét.
Bộ luật Hình sự Điều 185 về tội ngược đãi, hành hạ áp dụng với ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con cháu; người yêu chưa cưới không nằm trong nhóm này. Điều đó không có nghĩa bạn không được bảo vệ, mà chỉ là điều luật áp dụng khác đi. Về dân sự, Bộ luật Dân sự Điều 590 liệt kê thiệt hại khi sức khoẻ bị xâm phạm, gồm chi phí cứu chữa, phục hồi sức khoẻ và thu nhập bị mất. Có xử lý hình sự hay hành chính trong vụ của bạn là do cơ quan có thẩm quyền xác định; phần của bạn là trình báo và cung cấp bằng chứng.
Trình báo công an: chuẩn bị gì và nói gì
Nhiều người ngại đến công an vì nghĩ chuyện tình cảm thì tự giải quyết. Trình báo không phải là trả thù; nó là cách để có hồ sơ chính thức, và trong nhiều trường hợp là cách khiến người kia dừng lại. Khi đến, mang theo:
- Căn cước của bạn.
- Giấy khám, hồ sơ y tế, ảnh vết thương.
- Bản in hoặc điện thoại có tin nhắn liên quan.
- Tờ ghi chép diễn biến bạn đã viết.
- Tên, thông tin liên lạc của người làm chứng nếu có.
- Một người thân hoặc bạn đi cùng để bạn bớt căng thẳng.
Khi trình bày, nói theo thứ tự thời gian: quen nhau từ khi nào, chuyện xảy ra lúc nào, ở đâu, người kia làm gì, bạn bị thương ra sao, sau đó người kia nhắn gì. Nói đúng sự việc, không cần thêm bớt. Nếu có lần bị đánh hoặc doạ trước đó, kể luôn, vì một chuỗi hành vi khác với một lần lỡ tay. Bạn hỏi xin giấy xác nhận đã tiếp nhận trình báo để giữ. Nếu trình báo ở công an phường, xã nơi xảy ra sự việc không thuận tiện, có thể đến công an nơi gần nhất để được hướng dẫn.
Nói với bố mẹ khi bạn sợ bị trách
Thảo sợ bố mẹ giận vì yêu người không ra gì, sợ bị bắt về quê. Nỗi sợ đó có thật, nhưng giữ kín khiến bạn chịu một mình. Vài cách mở lời:
- "Bố mẹ ơi, con có chuyện cần kể. Con ổn, nhưng con cần bố mẹ biết."
- "Người yêu con đã đánh con. Con đã đi khám, con đang ở chỗ an toàn. Con muốn bố mẹ nghe trước, rồi mình cùng tính."
- "Con biết bố mẹ sẽ lo và giận. Con xin bố mẹ đừng trách con lúc này, con cần bố mẹ đứng về phía con."
- Nếu ngại nói thẳng với bố mẹ: kể với một người họ hàng thân, nhờ họ nói đỡ.
- Với bạn cùng phòng: "Nếu Đạt đến tìm mình, đừng mở cửa, nói mình không có ở đây và báo mình ngay."
Phần lớn cha mẹ, sau phút đầu sốc, sẽ lo cho con hơn mọi chuyện khác. Nếu gia đình phản ứng bằng trách móc, bạn vẫn có bạn bè, thầy cô, phòng công tác sinh viên ở trường để tìm sự hỗ trợ. Bị đánh không phải lỗi của bạn, dù trước đó hai người cãi nhau về điều gì.
Người kia xin lỗi, hứa không tái phạm: nên nghĩ thế nào
Lời xin lỗi không xoá việc đã làm. Đạt có thể thật lòng hối hận. Nhưng hối hận và thay đổi là hai việc khác nhau. Một cái tát sau bốn tháng là thông tin quan trọng về cách người đó xử lý cơn giận khi không được như ý.
Để ý cách họ xin lỗi. Nếu lời xin lỗi kèm câu "tại em cứ đòi đi", "tại em làm anh điên", thì đó không phải nhận lỗi mà là chuyển lỗi sang bạn. Một lời xin lỗi thật không có chữ "nhưng".
Để ý họ có tôn trọng khoảng cách bạn cần không. Người thật lòng sẽ để bạn yên khi bạn nói cần thời gian. Người nhắn hàng chục tin, đến tận nơi, nhờ bạn bè thuyết phục, là đang dùng lời xin lỗi như một cách giữ quyền kiểm soát.
Bạn không nợ ai một cơ hội nữa. Bạn được quyền dừng lại sau lần đầu. Dừng lại sau lần đầu không phải phản ứng thái quá; đó là phản ứng dành cho một việc nghiêm trọng.
Nếu bạn vẫn muốn ở lại. Cho người thân biết, đặt điều kiện rõ ràng, không ở riêng với người kia khi có căng thẳng, và giữ nguyên bằng chứng đã có. Nếu có lần thứ hai, đừng chờ lần thứ ba.
Khi hai người học cùng trường, chung nhóm bạn
Thảo và Đạt học cùng khoa, chung một nhóm bạn, ở hai khu trọ gần nhau. Tránh mặt hoàn toàn là khó, nhưng giảm số lần chạm mặt và không bao giờ ở một mình với người đó là làm được. Một vài việc cụ thể:
- Đổi chỗ ngồi trong lớp, đi học cùng bạn, về cùng bạn trong vài tuần đầu.
- Báo phòng công tác sinh viên hoặc cố vấn học tập nếu cần đổi nhóm làm bài, đổi lịch thực hành để không phải làm chung.
- Nói với hai ba người bạn chung đáng tin rằng bạn không muốn gặp riêng người đó, nhờ họ không sắp xếp cho hai người gặp.
- Không nhận lời mời "ngồi nói chuyện cho rõ" qua bạn bè; mọi điều cần nói, bạn đã nói hoặc sẽ nói khi có người lớn bên cạnh.
- Đổi đường đi, đổi giờ đến thư viện, căng tin nếu người kia biết lịch của bạn.
- Nếu người kia đứng chờ ở cổng trọ, chặn đường trong trường, báo bảo vệ trường và công an nơi gần nhất.
Bạn chung có thể chia làm hai phe, và vài người sẽ nói "Đạt hối hận lắm rồi". Bạn không cần thuyết phục ai. Một câu đủ dùng: "Chuyện giữa mình và Đạt mình tự quyết, mình cảm ơn nếu các bạn không chuyển lời." Ai thật sự quý bạn sẽ tôn trọng điều đó. Nếu việc học bị ảnh hưởng vì sợ hãi, mất ngủ, hãy nói với cố vấn học tập; nhiều trường có phòng tư vấn tâm lý cho sinh viên, và tìm đến đó là việc bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Chưa cưới thì bị người yêu đánh có được coi là bạo lực gia đình không?
Luật Hôn nhân và gia đình định nghĩa gia đình dựa trên hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng, nên người yêu chưa cưới thường không nằm trong đó; nếu hai người đã chung sống như vợ chồng, hãy hỏi công an hoặc luật sư cho đúng trường hợp. Dù thế nào, hành vi đánh người vẫn bị pháp luật xử lý theo các điều về xâm phạm thân thể, sức khoẻ.
Chỉ bị tát một cái, không có thương tích thì trình báo có ích gì không?
Trình báo tạo một hồ sơ chính thức về hành vi, giúp bạn nếu người kia tái phạm hoặc đe doạ sau này. Việc xử lý thế nào do cơ quan có thẩm quyền xem xét, nhưng bạn không cần có thương tích nặng mới được trình báo.
Người yêu đánh rồi doạ nếu đi trình báo thì sẽ trả thù, phải làm sao?
Lời doạ trả thù là thêm một hành vi đáng báo. Giữ lại tin nhắn doạ, ở nơi an toàn có người thân, và đến công an trình báo cả việc bị đánh lẫn lời doạ. Đừng gặp riêng người đó để thương lượng.
Đi khám thì nên nói với bác sĩ thế nào?
Nói thật là bị người khác đánh, chỉ chỗ đau, kể cú ngã nếu có. Bác sĩ cần biết để khám đúng, và hồ sơ ghi đúng nguyên nhân sẽ có giá trị nếu sau này bạn cần dùng đến.
Mình cũng có đẩy lại người yêu khi bị đánh, mình có lỗi không?
Phản ứng tự vệ khi bị tấn công là chuyện con người. Khi trình báo, kể thật mọi việc theo thứ tự, kể cả việc bạn đẩy lại. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét toàn bộ, và nói thật luôn tốt hơn giấu bớt.
Bạn thân bị người yêu đánh mà không muốn báo ai thì mình nên làm gì?
Ở bên bạn, nghe mà không trách, nói rõ bạn ấy không có lỗi. Giúp bạn ấy đi khám và giữ bằng chứng. Nếu bạn ấy đang gặp nguy hiểm tức thời, báo công an ngay dù bạn ấy chưa muốn.