Khi bố goá muốn tái hôn với người mới quen vài tháng, con không có quyền cấm, vì Luật Hôn nhân và gia đình cấm hành vi cản trở kết hôn; điều con làm được là tìm hiểu người kia một cách đàng hoàng, giúp bố tách bạch tài sản riêng, khuyến khích bố lập di chúc và đề nghị chậm lại khi thấy dấu hiệu đáng lo. Phần lớn người lớn tuổi tái hôn vì muốn có bạn đi hết quãng đời còn lại. Nỗi lo của con là chính đáng khi nó dựa trên dấu hiệu cụ thể, không chính đáng khi chỉ vì "bố già rồi" hay vì sợ mất phần thừa kế.
Tình huống giả định: ông Khải, 67 tuổi, goá vợ hai năm, quen bà Tuyết, 55 tuổi, qua lớp tập dưỡng sinh buổi sáng. Sau năm tháng, ông báo với con trai là anh Minh rằng muốn làm đám cưới nhỏ vào cuối năm. Anh Minh lo, nhưng không biết lo thế nào cho phải. Bài này đi qua giới hạn pháp lý của người con, cách tìm hiểu không làm bố mất mặt, chuyện tài sản và những dấu hiệu nên đề nghị chậm lại.
Bố có quyền tái hôn, con có giới hạn ở đâu
Điều 5 khoản 2 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 liệt kê các hành vi bị cấm, trong đó điểm b ghi rõ cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn và cản trở kết hôn. Điều 8 của luật này đặt điều kiện kết hôn, trong đó có việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định. Bố đã thành niên, đủ năng lực hành vi, đang không có vợ, thì việc cưới ai là quyền của bố.
Cản trở kết hôn trong đời sống thường không ồn ào: giữ giấy tờ của bố không đưa, doạ không nhìn mặt, nói xấu người kia với cả họ, gây sức ép cho tới khi bố bỏ ý định. Những việc đó vừa trái tinh thần của luật, vừa làm bố tổn thương sâu, nhiều khi đẩy bố về phía người kia nhanh hơn.
Giới hạn của con nằm ở chỗ này: con được nói lo lắng, được đề nghị, được tìm hiểu bằng cách công khai và lịch sự, được giúp bố bảo vệ tài sản của chính bố. Con không được quyết định thay. Anh Minh đọc tới đây thì đổi câu định nói từ "con không đồng ý" sang "con muốn được biết cô Tuyết nhiều hơn trước đám cưới".
Lo lắng nào chính đáng, lo lắng nào là của riêng con
Viết ra từng nỗi lo, xếp vào cột phù hợp. Chỉ mang ra nói những dòng thuộc cột chính đáng.
| Nỗi lo | Chính đáng không | Nên nói thế nào |
|---|---|---|
| Quen mới năm tháng, còn ít hiểu nhau | Chính đáng | "Bố với cô quen chưa lâu, con muốn có dịp gặp cô nhiều hơn" |
| Cô ấy đã nhắc tới tiền, nhà đất của bố | Chính đáng, cần nói rõ | "Con nghe bố kể cô hỏi về sổ đỏ, con muốn mình bàn kỹ phần tài sản" |
| Không ai trong gia đình cô ấy biết chuyện | Chính đáng | "Hai nhà nên gặp nhau một bữa cho phải phép" |
| Bố già rồi, cưới làm gì nữa | Không, là định kiến | Không nói ra |
| Sợ mất phần nhà sau này | Một phần là lo cho mình | Nói về di chúc và tài sản riêng của bố, không nói về phần của con |
| Mẹ mới mất chưa lâu, thấy chạnh lòng | Là cảm xúc thật của con | Nói như cảm xúc, không biến thành lý do cấm |
| Cô ấy kém bố mười hai tuổi | Tự nó không phải dấu hiệu | Không nói ra, trừ khi đi kèm dấu hiệu khác |
Sau khi xếp, anh Minh còn lại hai nỗi lo chính đáng: quen chưa lâu, và bố từng kể cô Tuyết hỏi nhà đứng tên ai. Hai điều đó đủ cụ thể để nói mà không xúc phạm ai.
Tìm hiểu người mới của bố mà không làm bố mất mặt
Mọi bước dưới đây đều công khai, bố biết và đồng ý. Không thuê người dò la, không tra hỏi bạn bè bà ấy sau lưng.
- Mời cô ấy về ăn cơm nhà. Một bữa cơm cho thấy nhiều điều hơn mười cuộc điện thoại: cách cô nói về gia đình mình, cách cô đối xử với con cháu của bố.
- Đề nghị gặp gia đình bên kia. Con cái, anh chị em của cô ấy. Người có đời sống thật thường vui lòng giới thiệu. Người né tránh mọi mối quan hệ thì cần để ý.
- Hỏi chuyện đời trước một cách tự nhiên. Cô ấy goá hay đã ly hôn, sống ở đâu, làm gì trước khi nghỉ hưu. Câu chuyện nhất quán qua vài lần kể là dấu hiệu tốt.
- Gợi ý hai người đi chơi xa cùng nhau một chuyến ngắn trước khi cưới. Đi cùng nhau vài ngày cho thấy cách hai người xử lý mệt mỏi, tiền bạc, bất đồng.
- Để bố tự kể. Hỏi bố "bố thích nhất điều gì ở cô ấy". Câu trả lời cho thấy bố đang thấy gì, và đôi khi bố tự nhận ra mình chưa biết nhiều.
Sau hai bữa cơm và một lần gặp con gái của bà Tuyết, anh Minh thấy câu chuyện của bà khớp với những gì bố kể. Nỗi lo còn lại chỉ là chuyện tài sản, và đó là chuyện có cách làm rõ ràng.
Tài sản riêng của bố trước khi cưới
Tài sản có trước khi kết hôn là tài sản riêng. Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình quy định tài sản riêng của vợ, chồng gồm tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn, tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân. Căn nhà ông Khải có từ trước khi tái hôn, theo nguyên tắc này, vẫn là tài sản riêng của ông.
Nhưng tài sản riêng có thể bị nhập vào tài sản chung. Điều 44 cho phép mỗi người tự quyết định nhập hoặc không nhập tài sản riêng vào tài sản chung. Điều 33 khoản 3 thêm một điểm cần nhớ: khi tranh chấp mà không chứng minh được là tài sản riêng thì tài sản đó được coi là tài sản chung. Vì vậy giấy tờ chứng minh nguồn gốc rất quan trọng.
Có thể lập thoả thuận về chế độ tài sản trước khi cưới. Điều 47 cho phép hai người chọn chế độ tài sản theo thoả thuận, thoả thuận phải lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Điều 48 liệt kê nội dung cơ bản: tài sản nào là chung, tài sản nào là riêng, quyền và nghĩa vụ với từng loại, cách chia khi chấm dứt.
Con chỉ gợi ý, không ép. Thoả thuận này cần cả bố lẫn bà Tuyết tự nguyện. Đề nghị nó như một cách giữ hoà khí cho cả hai bên, nhất là khi cả hai đều có con riêng, chứ không phải điều kiện để con đồng ý.
Di chúc: việc của bố, không phải của con
Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015 ghi cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình. Điều 624 định nghĩa di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Điều 630 yêu cầu người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép.
Đây là việc của bố. Bố có thể để lại nhà cho con, cho người vợ mới, chia đôi, hoặc bất cứ cách nào bố muốn. Con không được đòi bố viết di chúc theo ý mình. Điều con nên làm là nhắc bố rằng nếu không có di chúc, việc chia tài sản sau này sẽ theo pháp luật, và khi đó người vợ hợp pháp cũng thuộc hàng thừa kế thứ nhất cùng các con theo Điều 651 Bộ luật Dân sự.
Nói về di chúc với người lớn tuổi sắp cưới rất dễ bị hiểu là con nhắm vào tài sản. Anh Minh chọn cách nói khác: "Bố nên làm giấy tờ rõ ràng khi bố còn khoẻ, để sau này cô Tuyết với chúng con không ai phải khó xử với ai." Ông Khải đồng ý, và chính ông đề nghị đi công chứng di chúc trước đám cưới.
Dấu hiệu nên đề nghị bố chậm lại
Những dấu hiệu dưới đây không có nghĩa người kia chắc chắn có ý xấu, nhưng đủ để đề nghị lùi ngày cưới và tìm hiểu thêm.
| Người kia nói hoặc làm | Vì sao đáng để ý | Con làm gì |
|---|---|---|
| Giục cưới gấp, đưa ra hạn chót không rõ lý do | Sức ép thời gian làm người ta bỏ qua bước tìm hiểu | Đề nghị lùi ba tháng, xem phản ứng |
| Hỏi kỹ nhà đứng tên ai, sổ tiết kiệm bao nhiêu | Quan tâm tới tài sản sớm hơn quan tâm tới con người | Nói thẳng chuyện thoả thuận tài sản |
| Muốn bố sang tên nhà, mở tài khoản chung trước cưới | Tài sản rời khỏi tay bố khi chưa có ràng buộc gì | Đề nghị bố không ký gì trước khi hỏi luật sư |
| Né gặp gia đình con, không giới thiệu người thân của mình | Không có đời sống thật để đối chiếu | Mời gặp lần nữa, ghi nhận nếu tiếp tục né |
| Khuyên bố ít gặp con cháu, nói con chỉ nhắm tài sản | Tách bố khỏi người thân là dấu hiệu kiểm soát | Giữ liên lạc đều, không cãi tay đôi với người kia |
| Câu chuyện đời trước thay đổi qua mỗi lần kể | Thân phận có thể không thật | Đề nghị bố tìm hiểu tình trạng hôn nhân của người kia trước khi đăng ký |
Nếu có hai dấu hiệu trở lên, nói với bố bằng sự thật cụ thể, không bằng phán xét: "Con thấy cô hỏi về sổ đỏ hai lần và muốn bố sang tên trước cưới. Con xin bố chờ thêm vài tháng." Trường hợp nghi ngờ người kia vẫn đang có chồng, có thể tham khảo bài về kiểm tra tình trạng hôn nhân trong mục Cưới vội và môi giới.
Câu nói mẫu với bố
Dùng những câu dưới đây làm điểm bắt đầu, đổi lời cho hợp cách nhà bạn vẫn nói chuyện.
- "Con mừng vì bố có người bầu bạn. Con chỉ mong được biết cô nhiều hơn trước khi hai bố con mình bàn chuyện cưới."
- "Nhà này là của bố, bố quyết. Con chỉ xin bố làm giấy tờ rõ ràng để sau này không ai phải khó xử."
- "Con không phản đối. Con xin bố lùi ngày cưới vài tháng, cho hai nhà có thời gian qua lại."
- "Nếu cô thật lòng, chờ thêm vài tháng cũng không sao. Nếu cô giục quá, bố thử để ý xem vì sao."
- "Bố đi công chứng thì cho con đi cùng nhé, con chỉ ngồi ngoài chờ bố thôi."
- "Con xin lỗi nếu hôm trước con nói nặng. Con lo cho bố chứ không phải lo cho phần của con."
Đám cưới của ông Khải được lùi bốn tháng. Trong thời gian đó, hai người đi công chứng thoả thuận tài sản, ông lập di chúc, hai nhà ăn với nhau ba bữa. Anh Minh không biết trước được kết quả về lâu dài, nhưng biết rằng mình đã lo đúng chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Con có quyền không cho bố tái hôn không?
Không. Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cấm hành vi cản trở kết hôn, và Điều 8 yêu cầu việc kết hôn do hai người tự nguyện quyết định. Con được bày tỏ lo lắng, đề nghị chậm lại, nhưng quyết định cuối cùng là của bố.
Nhà của bố có trước khi tái hôn có thành tài sản chung với vợ mới không?
Theo Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình, tài sản có trước khi kết hôn là tài sản riêng. Tuy vậy bố có thể tự nhập vào tài sản chung, và khi không chứng minh được là tài sản riêng thì bị coi là tài sản chung, nên cần giữ giấy tờ gốc rõ ràng.
Thoả thuận tài sản trước hôn nhân làm thế nào?
Theo Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình, thoả thuận phải lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Hai người nên đến văn phòng công chứng để được hướng dẫn nội dung theo Điều 48, mỗi bên có thể nhờ luật sư riêng đọc lại trước khi ký.
Bố không lập di chúc thì vợ mới có được hưởng thừa kế không?
Có. Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự, vợ hoặc chồng hợp pháp thuộc hàng thừa kế thứ nhất cùng với cha mẹ và các con của người mất. Nếu bố muốn chia khác đi, bố cần lập di chúc hợp pháp khi còn minh mẫn.
Thấy người kia có vẻ nhắm tài sản thì nói với bố thế nào?
Nói bằng sự việc cụ thể bạn đã thấy hoặc nghe bố kể, không bằng kết luận về con người họ. Ví dụ nói cô ấy đã hỏi sổ đỏ hai lần và muốn sang tên trước cưới, rồi xin bố chờ thêm và làm giấy tờ rõ ràng.
Nếu bố giận và cắt liên lạc với con thì sao?
Đừng đáp lại bằng im lặng. Vẫn gửi lời hỏi thăm đều, chúc mừng những dịp quan trọng, nói rằng cửa nhà con luôn mở. Nếu người kia thật sự có ý xấu, đến lúc có chuyện bố cần một người con vẫn còn giữ liên lạc để quay về.