Khi người mới quen vài tuần muốn dọn về nhà bạn, câu trả lời an toàn nhất là "chưa": cho mình ít nhất vài tháng để biết người đó ngoài đời, gặp gia đình họ, và thấy họ cư xử thế nào khi bị từ chối. Ở chung quá sớm khiến bạn khó lùi lại, vì người kia đã có đồ đạc, có chìa khoá, có thói quen trong nhà bạn.
Tình huống giả định: cô Hạnh, 52 tuổi, goá chồng bốn năm, con gái đi làm xa. Cô quen ông Lực trong một lớp dưỡng sinh được bảy tuần. Ông nói: "Em ở một mình buồn, anh dọn qua cho tiện chăm, tiền nhà anh góp." Cô vui, nhưng con gái lo. Bài này giúp cô Hạnh, và bạn, biết cần hỏi gì, viết gì và luật nói gì trước khi trao chìa khoá.
Những câu cần có lời đáp trước khi trao chìa khoá
Không cần hỏi như phỏng vấn. Những câu này nên được trả lời dần qua các buổi gặp, qua người quen, qua những gì bạn tận mắt thấy. Nếu sau vài tuần vẫn còn nhiều câu bỏ trống, đó là câu trả lời.
- Người đó đang sống ở đâu, với ai, và vì sao lại muốn rời chỗ ở hiện tại vào lúc này?
- Tình trạng hôn nhân của họ thế nào, bạn đã thấy giấy tờ hay chỉ nghe kể?
- Bạn đã gặp con cái, anh chị em, bạn lâu năm của họ chưa, và những người đó có biết về bạn không?
- Họ đang làm gì để sống, thu nhập ổn định không, có khoản nợ nào lớn không?
- Khi bạn từ chối một điều nhỏ, họ phản ứng ra sao: vui vẻ chấp nhận hay giận dỗi, nài ép?
- Con cái hoặc người thân của bạn đã gặp họ chưa, và họ nghĩ gì?
- Nếu ở chung rồi không hợp, ai sẽ dọn đi, trong bao lâu, đồ đạc tính thế nào?
Câu cuối là câu người ta hay ngại hỏi nhất, vì nghe như chưa bắt đầu đã tính chuyện chia tay. Thật ra đó là câu cho thấy hai người có tôn trọng nhau không. Người tử tế sẽ nói "đương nhiên nhà em, anh sẽ dọn đi". Người lảng tránh, hoặc nói "đã yêu nhau sao lại tính thế", là người bạn nên chờ thêm.
Dấu hiệu bình thường và dấu hiệu nên chậm lại
Muốn ở gần người mình thương là điều tự nhiên ở bất kỳ tuổi nào. Cái cần nhìn là cách người kia đề nghị và cách họ đón nhận câu trả lời của bạn.
| Người kia nói hoặc làm | Đáng để ý vì | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Đề nghị một lần, chờ bạn suy nghĩ | Tôn trọng nhịp của bạn | Có thể bàn tiếp sau vài tháng |
| Đề nghị kèm lý do "em ở một mình nguy hiểm" | Dùng nỗi lo để thúc bạn | Cảm ơn, nói bạn vẫn ổn, giữ nhịp |
| Đến chơi rồi để lại dần quần áo, đồ dùng | Dọn vào từng bước mà không hỏi | Nói rõ đồ đạc cần mang về sau mỗi lần đến |
| Đang có khó khăn chỗ ở, cần dọn gấp | Nhu cầu của họ, không phải của bạn | Có thể giúp tìm chỗ thuê, không nhận vào nhà |
| Ngại gặp con cái hay bạn bè của bạn | Muốn giữ quan hệ trong vòng kín | Đặt điều kiện gặp người thân trước khi bàn tiếp |
| Đòi đứng tên hợp đồng điện, nước, sửa nhà | Bước đầu đặt chân vào giấy tờ nhà bạn | Giữ mọi giấy tờ nhà đứng tên bạn |
Với cô Hạnh, ông Lực mới ở dòng thứ hai. Cô nói được thế này: "Em cảm ơn anh lo cho em. Nhà em ở quen rồi, em muốn mình cứ đi lại thế này thêm một thời gian." Cách ông đón nhận câu này đáng giá hơn mọi lời hứa chăm sóc.
Sống chung chưa đăng ký kết hôn: pháp luật nói gì
Nhiều người lớn tuổi chọn sống chung mà không đăng ký để khỏi phiền con cái. Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Điều 14 khoản 1 ghi: nam, nữ có đủ điều kiện kết hôn chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Nói cách khác, ông Lực dọn về không vì thế mà có quyền gì với ngôi nhà đứng tên cô Hạnh.
Điều 16 khoản 1 của luật này ghi quan hệ tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng của hai người sống chung không đăng ký được giải quyết theo thoả thuận; không có thoả thuận thì theo Bộ luật Dân sự và pháp luật liên quan. Khoản 2 nói thêm việc giải quyết phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của phụ nữ và con, và công việc nội trợ duy trì đời sống chung được coi như lao động có thu nhập. Vì vậy những gì hai người cùng góp, cùng mua trong thời gian ở chung có thể thành chuyện phải chia nếu không có giấy tờ rõ.
Một điều nữa cần biết: Điều 5 khoản 2 điểm c cấm người chưa có vợ, chưa có chồng chung sống như vợ chồng với người đang có chồng, có vợ. Nếu ông Lực còn vợ trên giấy tờ dù nói đã "ly thân lâu rồi", việc sống chung đặt cô Hạnh vào một tình thế mà luật cấm. Đó là lý do câu hỏi về tình trạng hôn nhân phải được trả lời bằng giấy tờ, không phải bằng lời.
Thoả thuận viết tay nên có nếu vẫn quyết định ở chung
Nếu sau một thời gian tìm hiểu, bạn vẫn muốn ở chung, một tờ thoả thuận ngắn viết tay, hai người ký, mỗi người giữ một bản giúp cả hai yên tâm. Nó không lạnh lùng; nó là cách để tình cảm không bị tiền bạc làm hỏng.
| Mục | Nên ghi gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nhà ở | Nhà của ai, người kia ở với tư cách gì | Nhà đứng tên Hạnh; Lực ở cùng, không có quyền với nhà |
| Chi phí hằng tháng | Ai trả khoản nào | Lực góp 3 triệu tiền ăn; điện nước Hạnh trả |
| Đồ mua chung | Ghi khi mua món trên một mức | Tủ lạnh mua chung ngày..., mỗi người góp một nửa |
| Tiền cho vay | Không cho vay qua lại; nếu có thì viết giấy riêng | Giấy vay riêng, ghi số tiền, hạn trả |
| Khi kết thúc | Ai dọn đi, trong bao lâu | Lực dọn đi trong 30 ngày kể từ khi một bên báo |
| Chìa khoá | Trả lại khi dọn đi | Hai chìa, trả cả hai khi rời nhà |
Ví dụ tính đơn giản: nếu sau một năm hai người mua chung đồ dùng tổng 24 triệu, mỗi người góp 12 triệu và ghi rõ, khi chia tay mỗi người lấy phần mình hoặc người giữ đồ trả lại 12 triệu cho người kia. Không ghi thì mỗi bên nhớ một kiểu, và chuyện nhỏ thành chuyện to.
Nói chuyện với con cái khi mình muốn có người ở cùng
Cô Hạnh sợ con gái nghĩ mình "già rồi còn yêu". Người con thì sợ mẹ bị lợi dụng. Cả hai đều xuất phát từ thương. Vài câu giúp cuộc nói chuyện bớt căng:
- Mẹ nói với con: "Mẹ đang quen một người, mẹ vui. Mẹ muốn con gặp chú ấy trước khi mẹ quyết định gì thêm."
- Mẹ nói với con: "Nhà vẫn đứng tên mẹ, mẹ không đưa giấy tờ cho ai. Con yên tâm phần đó."
- Con nói với mẹ: "Con mừng vì mẹ có người bầu bạn. Con chỉ mong mẹ đi chậm, mình cùng tìm hiểu chú thêm."
- Con nói với mẹ: "Nếu có chuyện gì về tiền, mẹ gọi con trước khi chuyển, được không mẹ?"
- Tránh câu: "Mẹ già rồi còn bày đặt", "Ông ấy chỉ nhắm nhà mình thôi", vì những câu này đẩy người lớn tuổi vào thế phải bảo vệ người kia.
Một người thật lòng sẽ muốn gặp con cái của bạn và kiên nhẫn để được tin. Nếu người kia tìm cách tránh mặt con bạn, hoặc nói xấu con bạn để bạn xa con, đó là dấu hiệu rõ nhất rằng việc ở chung lúc này không an toàn.
Đã cho ở chung rồi, giờ muốn người kia dọn đi
Nếu bạn đọc bài này khi đã ở chung và thấy không ổn, không có gì muộn cả. Cách làm dưới đây ưu tiên an toàn và giữ hoà khí ở mức có thể.
- Chọn một người thân hoặc bạn đáng tin, kể cho họ trước và hẹn họ có mặt hoặc ở gần khi bạn nói chuyện.
- Nói rõ, ngắn, trong lúc bình tĩnh: "Em nghĩ mình chưa hợp để ở chung. Anh sắp xếp dọn đi trong một tháng nhé."
- Gửi lại nội dung đó bằng tin nhắn để có dấu vết về ngày báo và thời hạn.
- Lập danh sách đồ đạc của mỗi người, đồ mua chung và cách chia, nhờ người thân xem cùng.
- Thu lại chìa khoá khi người kia dọn đồ; nếu không chắc họ trả đủ, thay ổ khoá.
- Nếu người kia không chịu dọn đi, chiếm giữ nhà hay doạ dẫm, đến công an phường, xã nơi có nhà trình bày.
- Nếu có đánh đập, đe doạ làm hại, gọi người thân và công an ngay, đến cơ sở y tế nếu bị thương, đừng ở một mình trong nhà với người đó.
Bộ luật Hình sự Điều 158 nêu tội xâm phạm chỗ ở của người khác, trong đó có hành vi chiếm giữ chỗ ở hoặc cản trở trái pháp luật người đang ở hợp pháp vào chỗ ở của họ. Biết điều này giúp bạn bình tĩnh: ngôi nhà của bạn được pháp luật bảo vệ, và bạn không phải tự mình giải quyết mọi chuyện.
Những thay đổi cần để ý trong ba tháng đầu ở chung
Lịch sinh hoạt của bạn bắt đầu xoay quanh người kia. Bạn bỏ buổi tập dưỡng sinh, ít gặp bạn bè, ngại mời hàng xóm sang chơi vì người kia không thích. Thay đổi nhỏ từng chút một là cách vòng tròn quanh bạn hẹp lại mà bạn không nhận ra.
Tiền chung trở nên mập mờ. Khoản góp hằng tháng lúc có lúc không, nhưng chi tiêu của gia đình tăng. Người kia bắt đầu hỏi lương hưu, tiền tiết kiệm của bạn để "tính chuyện lâu dài". Bất kỳ đề nghị nào về sổ đỏ, tiền gửi, đứng tên chung trong giai đoạn này đều nên được hoãn lại.
Người kia cư xử như chủ nhà. Tự ý đổi chỗ đồ đạc của chồng cũ, của con, quyết định ai được đến nhà, nói chuyện với hàng xóm như người nắm quyền. Nhà vẫn là của bạn, và bạn có quyền nói "việc này để em quyết".
Bạn ngại kể với con cái. Nếu bạn thấy mình bắt đầu giấu con một vài chuyện vì sợ con lo hoặc sợ người kia giận, đó là lúc nên gọi cho con nói thật. Người thân biết sớm thì giúp được sớm.
Có lời to tiếng, đập đồ hay xô đẩy. Không có lý do nào biện minh. Bạn rời khỏi nhà đến chỗ người thân nếu thấy không an toàn, báo công an nơi gần nhất, đến cơ sở y tế nếu bị thương. Bạn không cần đợi đến lần thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Người yêu góp tiền sửa nhà mình thì khi chia tay có được đòi phần không?
Nếu có góp tiền, họ có thể đòi lại phần đã góp theo thoả thuận hoặc theo Bộ luật Dân sự, nhưng góp tiền sửa không biến họ thành chủ nhà. Tốt nhất ghi rõ khoản góp và cách hoàn lại ngay từ đầu.
Sống chung lâu năm không đăng ký thì có được coi là vợ chồng không?
Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, sống chung như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Muốn có quan hệ hôn nhân, hai người phải đăng ký kết hôn.
Mới quen mà người kia đã đem đồ sang để ở nhà mình thì nói thế nào?
Bạn nói nhẹ nhưng rõ: "Đồ của anh để ở đây em thấy chưa tiện, lần sau anh mang về giúp em nhé." Nhắc ngay từ lần đầu sẽ dễ hơn nhiều so với khi tủ đã đầy đồ của họ.
Con cái phản đối mạnh thì có nên ở chung không?
Lắng nghe lý do cụ thể của con trước. Nếu con lo chuyện tiền, nhà, có thể làm rõ bằng thoả thuận và giữ giấy tờ. Nếu con đã thấy điều đáng ngại ở người kia, hãy coi đó là thông tin quý chứ không phải sự cấm đoán.
Người kia không chịu dọn đi và doạ đập đồ thì làm sao?
Đừng tranh cãi tay đôi. Ra khỏi nhà đến chỗ người thân nếu thấy không an toàn, giữ lại tin nhắn doạ dẫm và đến công an phường, xã nơi có nhà trình bày. Đập phá tài sản và chiếm giữ chỗ ở đều là hành vi pháp luật xử lý.
Bao lâu thì đủ để quyết định ở chung?
Không có con số chung cho mọi người. Một mốc hợp lý là khi bạn đã gặp người thân hai bên, đã biết rõ tình trạng hôn nhân, công việc của họ, và đã thấy họ xử sự ra sao khi hai người bất đồng.