Khi người yêu nhờ bạn nhận một khoản tiền vào tài khoản rồi chuyển tiếp đi, hoặc mượn hẳn tài khoản của bạn, câu trả lời nên là không: mọi đồng tiền đi qua tài khoản mang tên bạn đều gắn với tên bạn, và nếu đó là tiền của người khác bị lừa, bạn là người đầu tiên bị hỏi.
Kiểu nhờ này khó nhận ra vì bạn không mất đồng nào, thậm chí còn được cảm ơn. Bài này đi qua tình huống của anh Tâm, 34 tuổi, làm ở khu công nghiệp xa nhà, quen một người phụ nữ qua mạng được hai tháng, để thấy vì sao tài khoản của bạn có giá với người khác, và nên làm gì nếu đã lỡ nhận hay chuyển hộ.
Lời nhờ thường đến dưới dạng nào
Anh Tâm quen Linh qua một nhóm đồng hương. Linh nói đang buôn hàng online, nhắn tin mỗi tối, hỏi han chuyện ca kíp, chuyện mẹ anh ở quê. Đến tuần thứ bảy, Linh nhờ: tài khoản của chị đang bị khoá vì sai thông tin, khách sắp chuyển tiền hàng, anh nhận hộ rồi chuyển lại sang một tài khoản khác chị đưa. Lần đầu là 6 triệu. Linh gửi lại anh 200 nghìn "uống cà phê".
Lời nhờ thường mang một trong vài lớp áo: nhận hộ tiền hàng, nhận hộ lương hay tiền thưởng vì tài khoản người kia "đang có vấn đề", chuyển hộ tiền cho "người nhà", hoặc nói thẳng hơn là mượn tài khoản, mượn thẻ, mượn sim đã đăng ký ngân hàng vài hôm. Điểm chung là bạn không phải bỏ tiền, chỉ phải cho mượn tên.
Đó chính là thứ có giá. Một tài khoản đứng tên người thật, có lịch sử giao dịch bình thường, rất khó bị nghi ngờ khi nhận tiền. Khi tiền của những người bị lừa ở nơi khác được chuyển vào tài khoản ấy rồi đi tiếp, dấu vết dừng ở tên của bạn, không phải tên người nhờ. Người nhờ có thể là kẻ lừa, cũng có thể chính họ đang bị lợi dụng; cả hai trường hợp, bạn không có cách nào kiểm tra nguồn tiền.
Mỗi kiểu nhờ nguy hiểm ở đâu
Bảng dưới xếp các lời nhờ thường gặp theo mức nguy hiểm tăng dần. Không có dòng nào an toàn khi người nhờ là người bạn mới quen vài tuần và chưa gặp ngoài đời.
| Lời nhờ | Chỗ nguy hiểm | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| "Anh nhận hộ tiền khách rồi chuyển lại em" | Bạn không biết tiền từ đâu, của ai; tiền đi qua tên bạn | Từ chối, đề nghị người kia tự xử lý với ngân hàng của họ |
| "Anh chuyển giúp em sang tài khoản này, em gửi lại sau" | Bạn trở thành mắt xích chuyển tiền cho người lạ | Không chuyển cho tài khoản người thứ ba theo lời người yêu |
| "Cho em mượn tài khoản vài hôm" | Người khác dùng tên bạn để giao dịch; bạn không kiểm soát được | Từ chối dứt khoát |
| "Đọc giúp em cái mã vừa gửi về máy anh" | Mã xác thực là chìa khoá tài khoản của bạn | Không đọc, không chụp, đổi mật khẩu nếu đã lỡ |
| "Gửi em ảnh căn cước, quay video mặt để em mở tài khoản giúp" | Có thể bị dùng để mở tài khoản, vay tiền mang tên bạn | Không gửi; tự đến quầy nếu cần làm thủ tục |
| "Mua giúp em cái sim, đăng ký tên anh" | Sim mang tên bạn có thể dùng để nhận mã, mở tài khoản | Từ chối |
Cũng cần nhìn khoản "cảm ơn" theo cách khác. 200 nghìn đồng anh Tâm nhận không phải tiền lời; nó làm anh thấy mình đã nhận lợi ích, nên ngại hỏi lại và dễ đồng ý lần sau.
Tiền đi qua tài khoản bạn thì bạn phải giải thích
Khi một người ở tỉnh khác phát hiện mình bị lừa và trình báo, thông tin đầu tiên họ có là số tài khoản và tên người nhận, tức là tên anh Tâm. Cơ quan chức năng và ngân hàng sẽ bắt đầu từ đó. Tài khoản có thể bị tạm phong toả trong lúc xác minh, và anh Tâm phải giải thích vì sao tiền về rồi lại đi, đi đâu, theo lời ai.
Về dân sự, Điều 579 Bộ luật Dân sự quy định người chiếm hữu tài sản của người khác hoặc được lợi về tài sản mà không có căn cứ pháp luật thì phải hoàn trả. Người bị lừa có thể yêu cầu người đứng tên tài khoản nhận tiền giải quyết; bạn sẽ cần chứng minh mình không giữ lại khoản nào và tiền đã đi đâu. Dù cuối cùng bạn không phải trả, quá trình đó tốn thời gian, công sức và có khi cả việc làm.
Về hình sự, việc bạn có bị xem xét trách nhiệm hay không phụ thuộc vào việc bạn biết gì, làm gì, được hưởng gì; điều đó do cơ quan có thẩm quyền đánh giá, không ai đoán trước được. Cách duy nhất để không phải đứng giữa vùng mờ ấy là không cho tên mình đi vào dòng tiền của người khác ngay từ đầu.
Chiều ngược lại cũng cần biết: nếu người kia dùng thông tin tài khoản hay thẻ của bạn để lấy tiền của chính bạn, điểm a khoản 1 Điều 290 Bộ luật Hình sự xử lý hành vi sử dụng thông tin về tài khoản, thẻ ngân hàng để chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản.
Năm thứ không bao giờ đưa cho người yêu mới quen
Danh sách này ngắn và không có ngoại lệ trong thời gian tìm hiểu. Ai xin một trong các thứ dưới đây, dù bằng lý do dễ thương đến đâu, cũng đang xin quyền làm thay bạn:
- Mã xác thực một lần gửi về điện thoại, dù người kia nói "gửi nhầm số".
- Mật khẩu đăng nhập ngân hàng, ví điện tử, thư điện tử.
- Ảnh hai mặt giấy tờ tuỳ thân, ảnh chụp bạn cầm giấy tờ, video quay khuôn mặt theo yêu cầu.
- Thẻ ngân hàng, sim đã đăng ký ngân hàng, điện thoại đang đăng nhập sẵn ứng dụng ngân hàng.
- Quyền điều khiển điện thoại từ xa qua một ứng dụng người kia bảo cài.
Nếu cần giúp người yêu làm thủ tục, cách đúng là đi cùng họ ra quầy, để chính họ làm với giấy tờ của họ. Người có thủ tục thật sẽ không thấy phiền vì điều này; người cần tên của bạn sẽ thấy phiền ngay. Anh Tâm đề nghị đi cùng Linh ra ngân hàng vào ngày nghỉ, và Linh không nhắc lại chuyện nhận hộ nữa, cũng ít nhắn tin hơn hẳn.
Tin nhắn mẫu để từ chối
Câu từ chối nên ngắn, không giải thích dài, vì càng giải thích càng mở ra chỗ cho người kia thuyết phục lại:
- "Tài khoản của anh chỉ để nhận lương, anh không nhận hay chuyển hộ tiền của ai. Em liên hệ ngân hàng của em để mở lại nhé."
- "Anh không chuyển tiền cho người anh không biết, kể cả em nhờ. Em chuyển trực tiếp cho họ thì tốt hơn."
- "Mã gửi về máy anh thì anh không đọc cho ai. Nếu em gửi nhầm thì em làm lại từ đầu."
- "Ảnh căn cước anh không gửi qua tin nhắn. Thủ tục gì cần thì anh tự ra làm."
- "Anh quý em, nhưng chuyện tài khoản thì không. Mình nói chuyện khác nhé."
Sau câu từ chối, nếu người kia gửi tiếp tin nhắn kiểu "anh không tin em", "chỉ một lần thôi", "khách đang chờ, gấp lắm", thì đó là áp lực, không phải giải thích. Bạn không cần trả lời từng tin. Một câu "anh đã nói rồi" là đủ.
Kể với người nhà thế nào khi đã lỡ dính vào
Nhiều người đã nhận hay chuyển hộ vài lần chọn cách im lặng vì xấu hổ: bị một người phụ nữ mới quen qua mạng nhờ vả, giờ lại dính tới công an. Im lặng làm mọi việc nặng hơn, vì khi ngân hàng gọi hay giấy mời đến nhà, người thân sẽ biết theo cách tệ nhất.
Anh Tâm gọi về cho em trai trước, vì em gần tuổi và ít trách móc. Câu anh nói: "Anh quen một người qua mạng, người đó nhờ anh nhận tiền rồi chuyển đi hai lần. Giờ anh thấy không ổn, anh đang đi báo ngân hàng và công an. Em biết để nếu có ai gọi về nhà thì em nói với mẹ giúp anh, đừng để mẹ hoảng." Câu ấy có đủ ba phần: chuyện gì đã xảy ra, anh đang làm gì, và anh cần em giúp gì.
Với cha mẹ lớn tuổi, nói ngắn hơn và nhấn vào việc đã có hướng xử lý: "Con bị người ta lợi dụng tài khoản, con đã đi khai báo rồi, không mất tiền nhà mình." Không cần kể chuyện tình cảm nếu bạn chưa sẵn sàng; điều cha mẹ cần biết là con an toàn và đang được giải quyết.
Với người ở chung phòng trọ, chung tổ làm việc, kể lại cũng là cách bảo vệ họ. Kiểu nhờ này thường lan trong một nhóm đồng hương, vì người nhờ biết người lao động xa nhà ít thời gian kiểm tra và ngại từ chối người tử tế với mình.
Đã lỡ nhận hoặc chuyển hộ: làm ngay theo thứ tự
Anh Tâm đã nhận và chuyển hộ hai lần trước khi thấy lạ. Nếu bạn ở vào hoàn cảnh ấy, không cần hoảng; việc quan trọng là chủ động, đừng đợi bị hỏi:
- Ngừng ngay mọi lần nhận, chuyển hộ tiếp theo, kể cả khi người kia nói đây là lần cuối.
- Chụp lại sao kê các khoản đến và đi, tin nhắn nhờ vả, tên và số tài khoản bạn được bảo chuyển sang.
- Đổi mật khẩu ngân hàng, kiểm tra thiết bị đang đăng nhập, gỡ ứng dụng lạ nếu đã cài theo lời người kia.
- Báo ngân hàng của bạn qua kênh chính thức về các giao dịch nhận và chuyển hộ, nói rõ bạn nghi tiền có nguồn gốc không rõ ràng.
- Đến công an nơi gần nhất trình báo, mang theo bằng chứng. Người chủ động trình báo khác hẳn người bị tìm tới.
- Không giữ lại, không tiêu khoản "cảm ơn" đã nhận; ghi chú số tiền đó để khai báo.
Nếu tài khoản bị tạm khoá trong lúc xác minh, hãy chuẩn bị cách nhận lương khác với chỗ làm. Báo trước với người phụ trách nhân sự rằng tài khoản đang được ngân hàng xác minh, không cần kể chi tiết chuyện tình cảm.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ nhận hộ một lần số tiền nhỏ thì có sao không?
Số tiền nhỏ không làm nó an toàn hơn. Lần đầu thường là thử xem bạn có chịu làm không. Tài khoản đã nhận hộ được một lần sẽ được dùng tiếp với khoản lớn hơn, và tên bạn vẫn là tên duy nhất hiện ra trong giao dịch.
Người yêu gửi ảnh giấy tờ của họ trước để mình tin thì có được không?
Ảnh giấy tờ người kia gửi không chứng minh điều gì, vì ảnh có thể là của người khác. Nó chỉ tạo cảm giác hai bên đã trao đổi công bằng để bạn gửi lại ảnh của mình. Không đổi giấy tờ với người mới quen.
Tài khoản bị phong toả vì nhận tiền hộ thì bao lâu mới mở?
Không có thời hạn chung, vì tuỳ việc xác minh và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Bạn nên chủ động liên hệ ngân hàng, cung cấp bằng chứng mình nhận và chuyển theo lời người khác, và hỏi rõ giấy tờ cần bổ sung.
Có nên nhắn cho người yêu biết mình đã đi trình báo không?
Không nên. Nhắn trước có thể khiến người kia xoá dấu vết, đổi tài khoản, hoặc quay sang đe doạ, dỗ dành để bạn rút đơn. Việc trình báo là giữa bạn và cơ quan chức năng.
Người cùng phòng trọ cũng được nhờ nhận tiền hộ thì nói sao?
Kể thẳng chuyện của mình như một lời nhắc: "Có người nhờ tao nhận tiền hộ rồi chuyển đi, tao lỡ làm hai lần, giờ đang phải đi khai báo. Ai nhờ mày thì đừng nhận." Câu chuyện thật thuyết phục hơn mọi lời khuyên.
Sau chuyện này có nên đổi số tài khoản không?
Đổi số tài khoản không bắt buộc, nhưng nên đổi mật khẩu, kiểm tra thiết bị đăng nhập và bật mọi lớp xác thực ngân hàng của bạn hỗ trợ. Nếu tài khoản đã bị dùng nhận tiền nghi vấn, làm theo hướng dẫn của ngân hàng.