YeuNgay.comYêu Ngay
Pháp luật liên quan

Người yêu vay tiền rồi biến mất: lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm hay chỉ là nợ dân sự

Cùng là vay rồi không trả, nhưng có ba đường pháp lý khác nhau: Điều 174, Điều 175 Bộ luật Hình sự hay hợp đồng vay dân sự. Cách tự rà dữ kiện trước khi chọn.

A Vietnamese man in his early forties sits alone on a park bench at dusk holding a closed folder, filmed from behind, cool blue evening tones

Người yêu vay tiền rồi biến mất có thể rơi vào một trong ba đường: lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 nếu lời nói dối có trước khi nhận tiền; lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 nếu họ vay thật rồi bỏ trốn, gian dối hoặc có điều kiện mà cố tình không trả; còn lại là nợ dân sự theo hợp đồng vay tài sản của Bộ luật Dân sự.

Ranh giới không nằm ở số tiền hay ở cảm giác bị phản bội, mà ở thời điểm sự gian dối xuất hiện và cách người kia hành xử khi đến hạn. Bài này theo chân anh Tâm, 41 tuổi, cho người yêu quen năm tháng vay ba lần, để bạn biết cần ghi lại dữ kiện nào. Kết luận cuối cùng là của cơ quan có thẩm quyền; việc của bạn là có đủ dữ kiện để họ xem xét.

Ba lần cho vay của anh Tâm

Anh Tâm làm kế toán, ly hôn đã ba năm, quen chị Diễm qua một buổi giao lưu của nhóm chạy bộ. Chị nói đang mở tiệm bán đồ ăn sáng. Tháng thứ ba, chị vay 20 triệu đồng để sửa bếp; anh chuyển khoản, ghi nội dung "cho em vay sửa bếp". Tháng thứ tư, chị vay thêm 30 triệu đồng để trả tiền mặt bằng. Tháng thứ năm, chị vay 40 triệu đồng, nói mẹ ở quê cần mổ gấp, hứa tháng sau trả hết.

Đến hẹn, chị Diễm nói đang khó, xin khất. Hai tuần sau, số điện thoại không liên lạc được, tài khoản mạng xã hội chặn anh. Anh Tâm tìm đến tiệm ăn sáng thì người bán ở đó không biết chị là ai.

Anh Tâm đứng trước câu hỏi mà rất nhiều người từng gặp: đây là nợ khó đòi hay là bị lừa? Câu trả lời ảnh hưởng tới việc anh nên đến công an hay nộp đơn khởi kiện ra toà án có thẩm quyền, và chuẩn bị loại giấy tờ nào. Chi tiết "tiệm ăn sáng không có thật" đã gợi ra một hướng, nhưng anh vẫn cần nhìn từng khoản vay một cách bình tĩnh.

Điều làm anh Tâm khổ sở nhất không phải số tiền mà là câu hỏi mình có quá dễ tin không. Câu hỏi ấy không giúp gì cho việc đòi lại tiền. Người cho người yêu vay tiền là đang làm một việc rất bình thường giữa hai người tin nhau; người làm sai là người lợi dụng niềm tin đó. Phần dưới đây giúp anh, và giúp bạn nếu đang ở hoàn cảnh tương tự, đặt cảm xúc sang một bên để nhìn vào dữ kiện.

Đặt ba đường cạnh nhau

Bảng so sánh dưới dựa trên Điều 174, Điều 175 Bộ luật Hình sự và các Điều 463, 466 Bộ luật Dân sự:

Đặc điểmLừa đảo (Điều 174)Lạm dụng tín nhiệm (Điều 175)Nợ dân sự (Điều 463 trở đi)
Gian dối xuất hiện khi nàoTrước khi nhận tiền, là lý do bạn giao tiềnSau khi đã nhận tiền hợp lệ qua vay, mượnKhông có gian dối, chỉ là không trả được hoặc chậm trả
Mốc giá trị ở khoản 1Từ 2 triệu đồngTừ 4 triệu đồngKhông có mốc
Hành vi điển hìnhBịa danh tính, bịa hoàn cảnh để vayBỏ trốn, gian dối để chiếm đoạt, hoặc có điều kiện mà cố tình không trảKhó khăn thật, vẫn liên lạc, vẫn nhận nợ
Nơi bạn gửi yêu cầuCơ quan công anCơ quan công anToà án có thẩm quyền
Kết quả bạn hướng tớiXử lý hình sự, trả lại tài sảnXử lý hình sự, trả lại tài sảnBản án buộc trả nợ, có thể kèm lãi chậm trả

Hai mốc tiền khác nhau là điểm nhiều người không để ý. Điều 175 bắt đầu từ 4 triệu đồng, còn Điều 174 từ 2 triệu đồng. Dưới các mốc đó, mỗi điều có những trường hợp ngoại lệ riêng như đã từng bị xử phạt hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại.

Khi nào nghiêng về Điều 175

Vay hợp lệ rồi bỏ trốn để chiếm đoạt. Điểm a khoản 1 Điều 175 nêu hành vi vay, mượn, thuê tài sản hoặc nhận tài sản bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt. Đổi số điện thoại, chuyển chỗ ở không báo, chặn mọi kênh liên lạc ngay sau khi đến hạn là những dữ kiện bạn nên ghi ngày cụ thể.

Có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả. Cùng điểm a nêu trường hợp đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả. Nếu bạn thấy người kia vẫn mua sắm, đi du lịch, khoe tài sản mới trong khi nói không có tiền trả, hãy lưu lại những gì bạn thấy công khai, không theo dõi lén.

Dùng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp. Điểm b khoản 1 nêu trường hợp đã sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại. Nếu bạn biết tiền đã bị dùng vào việc trái pháp luật, hãy kể nguồn bạn biết điều đó.

Khung tăng theo giá trị và tình tiết. Từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng là khoản 2 với mức tù từ 2 đến 7 năm; từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng là khoản 3, tù từ 5 đến 12 năm; từ 500 triệu đồng trở lên là khoản 4, tù từ 12 đến 20 năm. Có tổ chức, chuyên nghiệp hay dùng thủ đoạn xảo quyệt cũng đẩy lên khoản 2.

Khi chỉ là nợ dân sự: luật vẫn đứng về phía bạn

Không phải ai vay rồi chậm trả cũng là kẻ lừa. Có người khó khăn thật, ngại đối mặt nên im lặng một thời gian. Khi đó con đường là đòi nợ theo hợp đồng vay. Điều 463 Bộ luật Dân sự định nghĩa hợp đồng vay tài sản là sự thoả thuận theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay, khi đến hạn bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại theo đúng số lượng. Một dòng nội dung chuyển khoản ghi "cho em vay" cùng tin nhắn hẹn ngày trả đã là dấu vết của thoả thuận đó.

Khoản 1 Điều 466 buộc bên vay tiền phải trả đủ tiền khi đến hạn. Khoản 4 cùng điều nói với khoản vay không có lãi, nếu đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ, bên cho vay có quyền yêu cầu trả tiền lãi trên số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, theo mức tại khoản 2 Điều 468, trừ khi có thoả thuận khác. Nghĩa là dù cho người yêu vay không lấy lãi, khi họ chậm trả bạn vẫn có thể đòi lãi chậm trả.

Nếu hai người không hẹn ngày trả, Điều 469 cho phép bên cho vay đòi lại bất cứ lúc nào với khoản vay không kỳ hạn, không lãi, nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý. Vì vậy, tin nhắn đòi tiền có ghi rõ hạn trả là bước đầu tiên nên làm. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng theo Điều 429 là 3 năm kể từ ngày bạn biết hoặc phải biết quyền lợi của mình bị xâm phạm, nên đừng để quá lâu.

Tự rà dữ kiện trước khi chọn đường

Ngồi xuống với một tờ giấy và trả lời từng câu dưới đây cho mỗi khoản vay. Câu trả lời không quyết định tội danh, nhưng cho bạn biết nên mang gì tới đâu:

  • Lý do họ đưa ra khi vay có thật không: tiệm ăn có thật, mẹ có mổ thật, giấy tờ họ gửi có thật?
  • Họ có dùng tên thật, nơi ở thật khi quen bạn không, hay sau này bạn mới biết là tên khác?
  • Họ có nhận nợ bằng tin nhắn sau khi vay không, có hẹn ngày trả cụ thể không?
  • Khi đến hạn, họ còn liên lạc, xin khất, trả một phần, hay cắt mọi kênh ngay?
  • Họ có đổi chỗ ở, đổi số điện thoại sau khi nhận tiền lần cuối không? Ngày nào?
  • Bạn có thấy họ công khai chi tiêu lớn trong lúc nói không có tiền trả không?
  • Có ai khác cũng cho họ vay theo cùng một cách và cũng bị cắt liên lạc không?

Với anh Tâm, câu trả lời cho câu đầu đã khác nhau giữa các khoản: khoản sửa bếp và trả mặt bằng gắn với một tiệm ăn không có thật, còn khoản cho mẹ mổ thì anh chưa kiểm chứng được. Anh mang toàn bộ hồ sơ đến cơ quan công an nơi anh cư trú, kể đúng như vậy, không thêm bớt. Nếu cơ quan công an kết luận đây không phải vụ việc hình sự, anh vẫn còn đường khởi kiện dân sự với cùng bộ giấy tờ.

Tin nhắn đòi nợ đúng mực, không tự đẩy mình vào rắc rối

Khi còn liên lạc được, một tin nhắn đòi nợ rõ ràng vừa tạo bằng chứng vừa không biến bạn thành người đe doạ. Vài mẫu câu bạn có thể sửa lại cho hợp:

  • "Ngày 5 tháng 3 em vay anh 20 triệu sửa bếp, ngày 2 tháng 4 vay 30 triệu, ngày 7 tháng 5 vay 40 triệu. Tổng 90 triệu. Anh đề nghị em trả trước ngày 30 tháng này."
  • "Nếu em khó khăn, em nói rõ em trả được bao nhiêu mỗi tháng, bắt đầu từ tháng nào, để hai bên ghi lại."
  • "Anh chỉ muốn giải quyết khoản tiền này cho rõ ràng. Nếu đến hạn trên mà không có phản hồi, anh sẽ nhờ cơ quan có thẩm quyền giải quyết."
  • "Em xác nhận lại giúp anh tổng số tiền em còn nợ để hai bên cùng giữ."

Tránh lời doạ dẫm, chửi bới hay đăng thông tin của người kia lên mạng để bêu riếu. Điều 34 Bộ luật Dân sự bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín của mọi cá nhân, kể cả người đang nợ bạn. Một bài đăng nóng giận có thể làm bạn từ người đòi nợ thành người bị kiện.

Nếu người kia trả lời và nhận nợ, hãy lưu lại ngay. Một tin nhắn nhận nợ có ngày tháng là thứ rất có giá trị, dù sau này bạn đi theo đường nào.

Câu hỏi thường gặp

Người yêu vay tiền không trả có phải là lừa đảo không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Chỉ khi lời nói dối là lý do khiến bạn giao tiền thì mới có dấu hiệu lừa đảo theo Điều 174. Nếu họ vay thật rồi bỏ trốn hoặc có khả năng mà cố tình không trả, đó là dấu hiệu của Điều 175. Còn lại là nợ dân sự.

Cho vay không lấy lãi thì có đòi lãi được khi người kia chậm trả không?

Được. Khoản 4 Điều 466 Bộ luật Dân sự cho bên cho vay quyền yêu cầu trả lãi trên số tiền chậm trả tương ứng thời gian chậm trả, theo mức quy định tại khoản 2 Điều 468, trừ khi hai bên có thoả thuận khác.

Không có giấy vay nợ thì có đòi được không?

Nội dung chuyển khoản, tin nhắn nhắc đến khoản vay, lời nhận nợ và người làm chứng đều có thể dùng để chứng minh có thoả thuận vay. Giấy viết tay có chữ ký vẫn tốt nhất, nên nếu người kia còn liên lạc, hãy đề nghị ghi lại.

Mốc tiền của tội lạm dụng tín nhiệm là bao nhiêu?

Theo khoản 1 Điều 175, mốc chung là từ 4 triệu đồng. Dưới 4 triệu đồng vẫn có thể bị xử lý nếu người kia đã từng bị xử phạt hoặc kết án về hành vi chiếm đoạt chưa được xoá án tích, hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của bạn.

Đã trình báo công an thì có còn khởi kiện dân sự được không?

Nếu vụ việc được xử lý hình sự, phần trả lại tài sản thường được giải quyết cùng vụ án. Nếu cơ quan công an xác định đây là quan hệ dân sự, bạn vẫn có thể khởi kiện ra toà án có thẩm quyền trong thời hiệu 3 năm theo Điều 429.

Có nên đăng thông tin người yêu cũ lên mạng để đòi nợ không?

Không nên. Điều 34 Bộ luật Dân sự bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín của mọi người, và bài đăng bêu riếu có thể khiến bạn bị yêu cầu gỡ bỏ, xin lỗi, bồi thường. Hãy đòi bằng tin nhắn rõ ràng và cơ quan có thẩm quyền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138