YeuNgay.comYêu Ngay
Pháp luật liên quan

Huỷ hôn trước ngày cưới: sính lễ, nhẫn cưới, tiền cỗ đã đặt có đòi lại được không

Đã ăn hỏi rồi muốn dừng đám cưới: không ai bị ép cưới, sính lễ và nhẫn cưới xét theo quy định tặng cho, tiền cỗ, tiền chụp ảnh đã đặt cọc thì ai chịu.

Two middle-aged Vietnamese couples sit facing each other across a low wooden table with a tea set in a family living room, seen from a doorway, quiet afternoon light

Không ai bị buộc phải kết hôn, kể cả khi hai nhà đã ăn hỏi: Luật Hôn nhân và gia đình đặt nguyên tắc hôn nhân tự nguyện và cấm cưỡng ép, cản trở kết hôn. Sính lễ, nhẫn, vàng cưới thường được xét theo quy định về tặng cho tài sản trong Bộ luật Dân sự, nên việc đòi lại phụ thuộc vào món đồ đã được trao hay chưa và có kèm điều kiện hay không; còn tiền cỗ, tiền chụp ảnh đã đặt cọc là hợp đồng với bên cung cấp dịch vụ, ai ký người đó chịu trước.

Pháp luật không có điều riêng về lễ ăn hỏi, nên phần lớn được giải quyết bằng thoả thuận giữa hai gia đình, trên nền các nguyên tắc dân sự chung. Bài viết theo trường hợp của chị Mai, 31 tuổi, ăn hỏi sau ba tháng quen thì phát hiện vị hôn phu nợ nần lớn và đã nói dối nhiều điều. Mục đích là giúp bạn dừng lại mà không sợ, và tách bạch các khoản cho rõ.

Ba tháng quen, một tháng trước ngày cưới

Chị Mai quen anh Kiên qua lời giới thiệu của một người họ hàng xa. Anh lịch sự, nhà có điều kiện, hai bên gia đình ưng nhau. Sau ba tháng, nhà trai sang ăn hỏi với sáu mâm lễ, một bộ trang sức vàng và tiền thách cưới. Hai gia đình đặt cỗ ở một nhà hàng, đặt cọc chụp ảnh cưới, may áo dài.

Một tháng trước ngày cưới, chị Mai biết anh Kiên đang nợ nhiều người, có người đã tìm đến nơi anh làm. Anh từng nói với chị không có khoản nợ nào. Khi chị hỏi, anh bảo cưới xong nhà chị "giúp một ít là qua". Chị thấy sợ, và muốn dừng lại.

Nhưng chị cũng sợ những thứ khác: bố mẹ mất mặt với họ hàng, nhà trai đòi bồi thường, tiền cỗ đã đặt, lễ vật đã nhận. Chị tự hỏi liệu mình có "phải cưới" vì đã ăn hỏi không. Câu trả lời của pháp luật rất rõ: không.

Bố mẹ chị Mai ban đầu cũng lo. Mẹ chị nói: "Hỏi rồi mà bỏ thì người ta cười cho." Chị đáp: "Người ta cười vài tháng, còn con gánh nợ cả đời." Câu nói ấy làm mẹ chị lặng đi, rồi đứng về phía con gái. Nếu bạn đang ở hoàn cảnh tương tự, hãy nói với bố mẹ điều bạn thật sự sợ, bằng những dữ kiện cụ thể, thay vì chỉ nói "con không muốn cưới nữa".

Không ai bị buộc phải cưới

Hôn nhân tự nguyện là nguyên tắc. Khoản 1 Điều 2 Luật Hôn nhân và gia đình nêu nguyên tắc hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng. Điểm b khoản 1 Điều 8 đặt điều kiện việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định.

Ăn hỏi không phải là kết hôn. Khoản 1 Điều 9 nói việc kết hôn phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền; không đăng ký thì không có giá trị pháp lý. Lễ ăn hỏi là phong tục, không làm phát sinh quan hệ vợ chồng.

Ép cưới là hành vi bị cấm. Điểm b khoản 2 Điều 5 cấm cưỡng ép kết hôn. Khoản 9 Điều 3 giải thích cưỡng ép kết hôn là việc đe doạ, uy hiếp tinh thần, hành hạ, ngược đãi, yêu sách của cải hoặc hành vi khác để buộc người khác phải kết hôn trái ý muốn.

Tái phạm có thể thành tội. Điều 181 Bộ luật Hình sự xử lý người cưỡng ép người khác kết hôn trái với sự tự nguyện của họ bằng cách hành hạ, ngược đãi, uy hiếp tinh thần, yêu sách của cải hoặc thủ đoạn khác, khi đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm; mức phạt đến 3 năm tù.

Yêu sách của cải cũng bị cấm. Điểm đ khoản 2 Điều 5 cấm yêu sách của cải trong kết hôn, tức đòi hỏi vật chất quá đáng và coi đó là điều kiện để kết hôn, theo khoản 12 Điều 3. Điều này áp dụng cho cả hai phía.

Từng khoản tiền, từng món lễ: xét theo cách nào

Không có điều luật nào nói "huỷ hôn thì trả lại lễ". Bảng dưới gợi ý cách nhìn từng khoản dựa trên các quy định chung của Bộ luật Dân sự; kết quả cụ thể phụ thuộc thoả thuận của hai nhà hoặc phán quyết của toà án:

KhoảnCách nhìn thường gặpĐiều luật liên quan
Trang sức, vàng nhà trai trao trong lễ ăn hỏiTặng cho động sản, có hiệu lực khi bên nhận đã nhận; nếu hai nhà nói rõ là "để làm đám cưới" thì có thể xem là tặng cho có điều kiệnĐiều 457, 458, 462
Tiền thách cưới, tiền nạp tàiTương tự tặng cho; nếu bị đòi quá đáng làm điều kiện cưới thì là yêu sách của cải bị cấmĐiều 457, 462; Luật HNGĐ khoản 12 Điều 3
Nhẫn cưới đã mua, chưa traoVẫn là tài sản của người muaĐiều 457 (chưa có việc giao và nhận)
Tiền đặt cỗ, đặt cọc chụp ảnh, thuê xeHợp đồng giữa người ký với bên dịch vụ; hai nhà tự thoả thuận chia phần thiệt hạiTheo hợp đồng dịch vụ đã ký
Quà tặng riêng giữa hai người khi yêuTặng cho đã hoàn thànhĐiều 457, 458
Tiền một bên vay của bên kia để lo cướiHợp đồng vay, phải trảĐiều 463, 466

Điều 462 về tặng cho tài sản có điều kiện nói nếu bên được tặng cho phải thực hiện nghĩa vụ sau khi tặng mà không thực hiện, bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường. Việc lễ vật ăn hỏi có được coi là tặng cho có điều kiện hay không tuỳ vào lời nói và thoả thuận lúc trao, vốn hiếm khi được ghi lại. Vì vậy, trong thực tế, cách hai gia đình ngồi lại với nhau quan trọng hơn mọi lập luận.

Khi việc huỷ hôn bắt nguồn từ lời nói dối

Trường hợp của chị Mai có thêm một lớp: anh Kiên đã nói dối về nợ nần, và có ý định dùng tiền nhà chị trả nợ sau cưới. Nếu trước ngày cưới anh đã nhận tiền, vàng của nhà chị bằng những thông tin sai, ví dụ vay "để sửa nhà làm phòng cưới" mà thật ra để trả nợ cũ, thì phần đó cần xem xét riêng. Khi lời nói dối là lý do khiến bên kia giao tài sản, đó có thể là dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, với mốc chung từ 2 triệu đồng.

Với các thoả thuận dân sự đã ký vì tin lời anh, Điều 127 Bộ luật Dân sự cho phép bên bị lừa dối yêu cầu toà án tuyên bố giao dịch vô hiệu.

Ở chiều ngược lại, nếu chính nhà gái huỷ hôn mà không có lý do gì liên quan tới lừa dối, chỉ vì đổi ý, thì đó vẫn là quyền của người sắp cưới. Pháp luật không phạt ai vì không muốn kết hôn. Việc trả lại lễ vật lúc này thường được hai nhà tự thoả thuận trên tinh thần thiện chí.

Dù vì lý do gì, đừng để nỗi sợ mất lễ vật hay mất tiền cỗ giữ chân bạn trong một cuộc hôn nhân bạn đã thấy là không an toàn. Một khoản tiền mất đi còn nhẹ hơn nhiều năm gánh nợ của người khác.

Nếu bạn là người bị huỷ hôn

Đau lòng là có thật, nhưng không đòi được một đám cưới. Pháp luật không cho phép buộc người kia kết hôn, kể cả bằng cách đòi bồi thường cho việc "bội ước". Điểm b khoản 2 Điều 5 cấm cản trở và cưỡng ép kết hôn; dùng tiền bạc, lễ vật làm sức ép để giữ đám cưới là đi ngược nguyên tắc đó.

Phần tài sản thì vẫn bàn được. Những món bạn đã trao với ý nghĩa rõ ràng là để cưới, hay khoản bạn cho người kia vay để lo cưới, là những thứ có căn cứ để đề nghị hoàn trả. Liệt kê cụ thể, kèm ảnh, hoá đơn, tin nhắn, sẽ giúp buổi nói chuyện đi vào việc thay vì vào cảm xúc.

Không bêu riếu trên mạng. Đăng bài kể tội nhà bên kia, đăng ảnh, gọi tên, có thể xâm phạm danh dự, nhân phẩm của họ, điều được Điều 34 Bộ luật Dân sự bảo vệ. Nỗi giận của bạn là thật, nhưng một bài đăng có thể biến bạn thành người bị yêu cầu gỡ bỏ, xin lỗi và bồi thường.

Nếu nghi đã bị lừa tiền. Nếu bạn thấy cuộc hứa hôn chỉ là màn dựng để lấy tiền, vàng của gia đình bạn, hãy giữ lại các tin nhắn, giấy tờ và trình báo cơ quan công an thay vì tự tìm đến nhà người kia đòi.

Ngồi lại với hai gia đình: các bước nên theo

Một buổi nói chuyện được chuẩn bị kỹ thường giải quyết được phần lớn chuyện lễ vật mà không cần tới toà án. Chị Mai và bố mẹ đã làm như sau:

  1. Thống nhất trong nhà trước: ai nói chính, nói lý do đến mức nào, giữ thái độ ra sao.
  2. Lập danh sách mọi lễ vật, tiền bạc đã nhận và đã đưa, kèm ảnh, hoá đơn nếu có.
  3. Gọi điện hỏi các bên dịch vụ đã đặt cọc về chính sách huỷ, ghi lại số tiền có thể lấy lại.
  4. Mời một người lớn được hai nhà tôn trọng làm chứng cho buổi nói chuyện.
  5. Nói ngắn gọn lý do, không kể tội, không bêu riếu. Ví dụ: "Sau khi tìm hiểu kỹ, hai cháu thấy chưa thể cùng nhau xây dựng gia đình. Bên nhà gái xin được dừng việc cưới và bàn cách trả lại lễ cho sòng phẳng." Người nói ở đây là bố hoặc mẹ của chị Mai.
  6. Đề xuất cụ thể: trả lại trang sức, tiền thách cưới; chia phần tiền cọc không lấy lại được theo tỷ lệ hai bên đồng ý.
  7. Ghi lại thành biên bản thoả thuận, hai bên ký, mỗi bên giữ một bản; khi trả tài sản thì ghi nhận đã giao, đã nhận.

Nếu nhà bên kia doạ dẫm, kéo người đến nhà gây sức ép, hay có lời lẽ đe doạ an toàn, hãy báo công an. Huỷ một đám cưới là quyền của bạn; không ai được dùng vũ lực hay áp lực để ép bạn làm điều ngược lại.

Câu hỏi thường gặp

Đã ăn hỏi rồi có bắt buộc phải cưới không?

Không. Lễ ăn hỏi không làm phát sinh quan hệ vợ chồng; theo Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình, kết hôn phải được đăng ký mới có giá trị pháp lý. Việc kết hôn do hai người tự nguyện quyết định theo điểm b khoản 1 Điều 8.

Huỷ hôn thì có phải trả lại sính lễ không?

Không có điều luật riêng. Sính lễ thường được xét theo quy định tặng cho tài sản tại Điều 457, 458 Bộ luật Dân sự; nếu khi trao hai bên nói rõ là để cưới, có thể được xem như tặng cho có điều kiện theo Điều 462. Hai gia đình nên thoả thuận và ghi lại.

Tiền đặt cỗ, đặt cọc chụp ảnh mất thì ai chịu?

Đó là hợp đồng giữa người ký với bên cung cấp dịch vụ, nên người ký chịu trước với bên dịch vụ theo hợp đồng. Phần thiệt hại giữa hai gia đình chia thế nào do hai bên thoả thuận.

Nhà trai doạ không cho huỷ, ép phải cưới thì sao?

Cưỡng ép kết hôn bị cấm tại điểm b khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình. Nếu đã bị xử phạt hành chính mà còn tái phạm, có thể bị xử lý theo Điều 181 Bộ luật Hình sự. Nếu bị đe doạ an toàn, hãy báo công an.

Đòi tiền thách cưới quá cao có vi phạm pháp luật không?

Điểm đ khoản 2 Điều 5 cấm yêu sách của cải trong kết hôn, tức đòi hỏi vật chất quá đáng và coi đó là điều kiện để kết hôn nhằm cản trở việc kết hôn tự nguyện, theo khoản 12 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình.

Có nên làm biên bản khi trả lại lễ vật không?

Nên. Một biên bản ghi rõ món gì, bao nhiêu, ai trả, ai nhận, có chữ ký hai bên và người làm chứng giúp tránh việc đòi qua đòi lại về sau, và là bằng chứng nếu có tranh chấp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138