Khi người yêu mượn xe máy hay vàng rồi đem cầm, bán, bạn vẫn là chủ sở hữu và có quyền đòi lại theo Bộ luật Dân sự. Với xe máy là tài sản phải đăng ký, Điều 168 cho chủ sở hữu đòi lại cả từ người nhận cầm ngay tình; với vàng là tài sản không phải đăng ký, việc đòi lại từ người đã trả tiền ngay tình khó hơn nhiều, theo Điều 167. Nếu người mượn bỏ trốn hoặc gian dối để chiếm đoạt tài sản từ 4 triệu đồng trở lên, có thể có dấu hiệu tội lạm dụng tín nhiệm theo Điều 175 Bộ luật Hình sự.
Nghe thì rắc rối, nhưng chỉ cần nắm vài điều luật là bạn biết nên đi bước nào trước. Bài này theo tình huống của chị Ngân, 29 tuổi, công nhân, cho người yêu mượn xe máy đứng tên chị và đôi bông tai vàng, rồi phát hiện cả hai món đã nằm ở tiệm cầm đồ.
Chiếc xe và đôi bông tai của chị Ngân
Chị Ngân quen Hưng được bốn tháng, anh làm thợ sửa điện lưu động. Một tối thứ bảy, anh hỏi mượn xe máy của chị để về quê dự đám cưới bạn, xe của anh đang hỏng. Anh còn nhờ chị cho mượn đôi bông tai vàng, nói để mẹ anh đeo trong đám cưới cho đẹp mặt, xong việc trả ngay. Chị đưa cả hai, kèm giấy đăng ký xe vì anh nói đi đường dài sợ bị kiểm tra.
Ba ngày sau anh chưa về. Một tuần sau, anh nhắn xe đang sửa ở quê. Hai tuần sau, một người bạn cùng phòng trọ với anh kể với chị rằng Hưng đã cầm xe và bông tai ở một tiệm cầm đồ để trả nợ. Khi chị gọi hỏi, Hưng hứa sẽ chuộc về, rồi không nghe máy nữa.
Chị Ngân giận, nhưng cũng hoang mang: xe đã nằm ở tiệm, tiệm đã trả tiền cho Hưng, vậy chị có đòi được không, hay phải bỏ tiền chuộc lại chính đồ của mình? Câu trả lời khác nhau giữa chiếc xe và đôi bông tai, và phụ thuộc vào việc chị đi bước nào trước. Điều đầu tiên cần nhớ: chị cho mượn vì tin người yêu, đó không phải lỗi. Người đem đồ đi cầm mới là người làm sai.
Cho mượn là gì theo Bộ luật Dân sự
Mượn không làm mất quyền sở hữu. Điều 494 định nghĩa hợp đồng mượn tài sản là thoả thuận theo đó bên cho mượn giao tài sản để bên mượn sử dụng trong một thời hạn mà không phải trả tiền, bên mượn phải trả lại khi hết thời hạn hoặc khi mục đích mượn đã đạt được. Chiếc xe và đôi bông tai vẫn là của chị Ngân.
Người mượn không được tự ý đưa đồ cho người khác. Khoản 2 Điều 496 nêu bên mượn không được cho người khác mượn lại nếu không có sự đồng ý của bên cho mượn; khoản 1 buộc giữ gìn, không tự ý thay đổi tình trạng tài sản. Đem cầm cố là còn xa hơn cho mượn lại.
Phải trả đúng hạn hoặc ngay khi xong việc. Khoản 3 Điều 496 nói nếu không thoả thuận thời hạn thì phải trả lại ngay sau khi mục đích mượn đã đạt được. Đám cưới xong mà chưa trả là đã quá hạn.
Người mượn chịu rủi ro khi trả chậm và phải bồi thường nếu làm mất. Khoản 4 và 5 Điều 496 buộc bên mượn bồi thường thiệt hại nếu làm mất, hư hỏng tài sản và chịu rủi ro trong thời gian chậm trả.
Bên cho mượn được đòi lại. Điều 499 cho bên cho mượn quyền đòi lại tài sản khi bên mượn dùng sai mục đích hoặc cho người khác mượn lại mà không được đồng ý, và yêu cầu bồi thường thiệt hại do bên mượn gây ra. Điều 166 nói chung hơn: chủ sở hữu có quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật.
Xe máy khác vàng ở chỗ nào
Điểm mấu chốt là tài sản có phải đăng ký quyền sở hữu hay không. Bảng dưới đặt hai điều luật cạnh nhau:
| Xe máy đứng tên bạn | Vàng, trang sức | |
|---|---|---|
| Loại tài sản | Động sản phải đăng ký quyền sở hữu | Động sản không phải đăng ký |
| Điều luật áp dụng khi đã sang tay người ngay tình | Điều 168 Bộ luật Dân sự | Điều 167 Bộ luật Dân sự |
| Đòi lại từ người nhận cầm ngay tình | Được đòi lại, trừ trường hợp tại khoản 2 Điều 133 | Nếu người đó có được qua hợp đồng có đền bù, chỉ đòi được khi tài sản bị lấy cắp, bị mất hoặc bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu |
| Giấy tờ nên mang theo | Giấy đăng ký xe hoặc bản sao, căn cước | Hoá đơn mua vàng, ảnh bạn đeo món đồ, người làm chứng |
| Hướng đi thực tế | Đòi trực tiếp kèm trình báo, tiệm có thể phải trả xe | Đòi người yêu bồi thường; trình báo nếu có dấu hiệu chiếm đoạt |
Với vàng, chị Ngân đã tự tay đưa bông tai cho Hưng, nên việc nó rời khỏi tay chị không phải "ngoài ý chí" theo cách hiểu thông thường, dù việc đem cầm thì hoàn toàn ngoài ý muốn của chị. Toà án mới là nơi đánh giá trường hợp cụ thể. Trên thực tế, đòi bông tai từ tiệm có thể khó, còn đòi Hưng bồi thường theo khoản 4 Điều 496 thì rõ ràng hơn.
Với xe máy, Điều 309 định nghĩa cầm cố là việc một bên giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình để bảo đảm nghĩa vụ. Chiếc xe không thuộc quyền sở hữu của Hưng, và trên giấy đăng ký là tên chị Ngân. Đó là lý do chị nên cầm theo bản sao giấy đăng ký khi đi đòi.
Khi việc mượn rồi đem cầm có dấu hiệu tội phạm
Mốc giá trị 4 triệu đồng. Khoản 1 Điều 175 Bộ luật Hình sự áp dụng khi chiếm đoạt tài sản trị giá từ 4 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng, hoặc dưới mức đó trong một số trường hợp như người kia đã từng bị xử phạt về hành vi chiếm đoạt, hay tài sản là phương tiện kiếm sống chính của bạn. Chiếc xe chị Ngân dùng để đi làm mỗi ngày rơi đúng vào trường hợp cuối.
Mượn rồi gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt. Điểm a khoản 1 nêu hành vi mượn tài sản rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt, hoặc đến hạn mà có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả. Lời nói dối "xe đang sửa ở quê" trong khi xe đã ở tiệm cầm đồ, rồi cắt liên lạc, là những dữ kiện nên được kể rõ.
Lời nói dối có từ trước khi mượn. Nếu "đám cưới bạn" là bịa đặt ngay từ đầu để lấy đồ, cơ quan điều tra có thể xem xét theo Điều 174 về lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Việc phân biệt hai điều này thuộc về cơ quan có thẩm quyền.
Khung tăng theo giá trị. Từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng là khoản 2 Điều 175, tù từ 2 đến 7 năm. Giá trị chiếc xe và bông tai sẽ được xác định trong quá trình giải quyết.
Việc làm ngay, theo thứ tự
Mỗi ngày tài sản nằm ở tiệm là thêm một ngày nó có thể bị thanh lý. Chị Ngân đã làm như sau, bạn có thể làm tương tự:
- Nhắn cho người yêu một tin rõ ràng: đã mượn gì, ngày nào, để làm gì, và yêu cầu trả lại trước một ngày cụ thể. Giữ lại tin nhắn.
- Hỏi người làm chứng xem tài sản đang ở tiệm nào, ghi tên người kể và thời điểm họ kể.
- Gom giấy tờ sở hữu: giấy đăng ký xe hoặc bản sao, hoá đơn mua vàng, ảnh cũ có món đồ.
- Trình báo tại cơ quan công an nơi bạn cư trú hoặc nơi có tiệm cầm đồ, nêu rõ tài sản đang nằm ở đâu.
- Không tự ý đến tiệm cãi vã hay giật lại đồ. Để cơ quan công an làm việc với tiệm.
- Nếu được đề nghị tự bỏ tiền chuộc, hỏi rõ cơ sở pháp lý trước khi trả, giữ biên nhận nếu trả.
- Ghi lại mọi chi phí phát sinh như đi lại, thuê xe đi làm, để yêu cầu bồi thường sau này.
Đừng tự đăng ảnh người yêu cũ lên mạng kèm lời cáo buộc. Việc đó có thể ảnh hưởng tới danh dự người khác và gây bất lợi cho chính bạn.
Lần sau cho mượn: một tờ giấy ngắn đủ dùng
Không ai muốn bắt người yêu ký giấy, nhưng với tài sản có giá trị, vài dòng viết tay là cách giữ cả tình lẫn tiền. Bạn nói nhẹ nhàng: "Em ghi lại cho rõ, mai mốt bố mẹ hỏi xe đâu em còn có cái mà nói." Nội dung nên có:
- Họ tên, số căn cước của hai người.
- Tài sản cho mượn: xe hiệu gì, biển số, hoặc mô tả món trang sức.
- Mục đích mượn và ngày trả.
- Câu ghi rõ: không được cho người khác mượn lại, cầm cố, bán.
- Chữ ký hai bên và ngày ký.
- Ảnh chụp tài sản lúc giao, có người mượn đứng cạnh.
Nếu người kia nổi giận khi bạn đề nghị viết vài dòng cho một tài sản lớn, phản ứng đó cũng là một thông tin đáng để ý. Người tôn trọng bạn thường hiểu vì sao bạn cẩn thận với chiếc xe bạn dùng để đi làm.
Với trang sức và vàng, cách đơn giản hơn nữa là không cho mượn khi mới quen. Nếu người yêu cần đồ đeo cho một dịp quan trọng, bạn đi cùng và tự giữ món đồ sau buổi đó. Còn với giấy đăng ký xe, hãy đưa bản sao có chứng thực thay cho bản gốc, vì bản gốc trong tay người khác làm việc đem xe đi cầm dễ dàng hơn nhiều. Những điều này không xuất phát từ nghi ngờ người bạn yêu, mà từ việc tài sản của bạn là thành quả nhiều tháng lao động.
Câu hỏi thường gặp
Người yêu đem xe của mình đi cầm thì tiệm cầm đồ có phải trả lại xe không?
Xe máy là tài sản phải đăng ký. Theo Điều 168 Bộ luật Dân sự, chủ sở hữu được đòi lại động sản phải đăng ký từ người chiếm hữu ngay tình, trừ trường hợp tại khoản 2 Điều 133. Việc giải quyết cụ thể nên đi qua cơ quan công an hoặc toà án.
Vàng cho người yêu mượn bị đem bán thì có đòi lại được từ người mua không?
Vàng là tài sản không phải đăng ký. Theo Điều 167, nếu người mua có được qua hợp đồng có đền bù và ngay tình, chủ sở hữu chỉ đòi được khi tài sản bị lấy cắp, bị mất hoặc bị chiếm hữu ngoài ý chí. Đòi người mượn bồi thường thường là hướng rõ hơn.
Cho người yêu mượn đồ không có giấy tờ thì có chứng minh được không?
Tin nhắn hỏi mượn, người chứng kiến lúc giao, giấy đăng ký xe đứng tên bạn, hoá đơn mua trang sức và ảnh bạn dùng món đồ trước đó đều có thể giúp chứng minh quyền sở hữu và việc cho mượn.
Mượn xe rồi cầm có bị xử lý hình sự không?
Có thể, nếu người mượn dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản trị giá từ 4 triệu đồng trở lên theo Điều 175 Bộ luật Hình sự, hoặc dưới mức đó nhưng tài sản là phương tiện kiếm sống chính của bạn.
Có nên tự bỏ tiền chuộc lại đồ ở tiệm cầm đồ không?
Nên trình báo trước và hỏi rõ cơ sở pháp lý. Nếu vì cần gấp mà bạn trả tiền chuộc, hãy giữ biên nhận để sau này yêu cầu người mượn hoàn trả và bồi thường theo Điều 499 và Điều 496 Bộ luật Dân sự.
Người yêu hứa sẽ chuộc về trả thì có nên chờ không?
Có thể cho một hạn ngắn và ghi rõ bằng tin nhắn. Nhưng tài sản ở tiệm cầm đồ có thể bị thanh lý khi quá hạn chuộc, nên nếu hạn đã qua mà không có kết quả, hãy trình báo ngay, đừng chờ thêm.