Khi con quyết định theo chồng ra nước ngoài sau thời gian quen ngắn, điều gia đình làm được tốt nhất không phải là cản, mà là cùng con lập một kế hoạch an toàn: bản sao giấy tờ để ở nhà, lịch liên lạc cố định, một câu ám hiệu, một khoản tiền riêng đủ cho vé về, và danh sách nơi con tìm đến khi cần. Kế hoạch này không nói lên sự nghi ngờ; nó là thứ mọi người đi xa đều nên có.
Cô Thảo, 24 tuổi, quen một người đàn ông nước ngoài qua công việc được năm tháng, đã đăng ký kết hôn và sắp bay sang. Mẹ cô, bà Sáu, vừa mừng vừa lo. Bài này đi cùng gia đình bà Sáu qua từng phần của kế hoạch, những dấu hiệu cần để ý sau khi con sang, việc gia đình ở nhà làm khi nhận được tín hiệu, và cách nói với con để con thấy được thương chứ không bị nghi.
Không cản, nhưng cùng chuẩn bị
Khi con đã trưởng thành và đã quyết, việc cha mẹ phản đối kịch liệt thường đẩy con ra xa, đúng lúc con cần một cánh cửa mở phía sau nhất. Nhiều người phụ nữ gặp khó ở nơi xa không dám gọi về vì nhớ câu "ba mẹ đã nói rồi mà con không nghe". Câu đó, dù xuất phát từ lo lắng, có thể là lý do con chịu đựng thêm nhiều tháng.
Thay vào đó, bà Sáu nói với con: "Mẹ không biết anh ấy nhiều, nhưng mẹ tin con. Mẹ chỉ muốn mình làm vài việc mà ai đi xa cũng nên làm." Đặt kế hoạch an toàn vào khung "ai đi xa cũng làm" giúp con không thấy chồng mình bị nghi ngờ, và giúp con dễ đồng ý.
Kế hoạch dưới đây gồm năm phần: giấy tờ, liên lạc, tiền, dấu hiệu bất thường, và việc gia đình làm khi cần. Cả nhà nên ngồi với nhau một buổi trước ngày bay để làm cho xong, không để tới phút chót. Nếu người chồng tương lai biết và vui vẻ góp ý vào kế hoạch, đó là tín hiệu tốt; nếu anh phản đối việc con giữ giấy tờ hay giữ liên lạc với gia đình, đó là điều cần nói chuyện thẳng trước khi đi.
Giấy tờ: bản gốc trong tay con, bản sao ở nhà
Giấy tờ là thứ quyết định con có tự đi lại, tự về được hay không. Cả nhà cùng làm danh sách và kiểm tra từng món:
- Hộ chiếu, căn cước: bản gốc luôn do con giữ, không đưa ai giữ hộ kể cả chồng hay gia đình chồng.
- Giấy chứng nhận kết hôn hoặc trích lục: một bản sao ở nhà, một bản sao trong hành lý.
- Thị thực, giấy phép cư trú ở nước đến: chụp ảnh gửi về cho gia đình ngay khi có.
- Địa chỉ nơi ở mới, tên đầy đủ của chồng và cha mẹ chồng, nơi chồng làm việc: ghi giấy để ở nhà.
- Bằng cấp, giấy khám sức khoẻ, giấy khai sinh của con: bản sao ở nhà để làm lại khi cần.
- Địa chỉ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đến: tra trước, ghi vào sổ tay và lưu trong máy.
- Một bản sao toàn bộ các giấy trên, cất ở chỗ riêng của con, tách khỏi bản gốc.
Khi có ai đề nghị "để anh giữ hộ chiếu cho khỏi mất", con đáp nhẹ: "Em quen tự giữ, ở nhà mẹ dặn rồi." Một người chồng tử tế sẽ không cố giành.
Lịch liên lạc và câu ám hiệu
Liên lạc đều đặn giúp gia đình nhận ra sớm khi có gì thay đổi. Ám hiệu giúp con báo tin khi không nói thẳng được.
| Tình huống | Con nói gì | Gia đình làm gì |
|---|---|---|
| Mọi thứ bình thường | Gọi vào giờ đã hẹn, chuyện thường ngày | Nghe, hỏi han, không tra hỏi |
| Hơi lo, cần nói riêng | "Mẹ nhớ nhắc ba uống thuốc nha" (một câu đã thống nhất) | Hẹn gọi lại vào lúc con ở một mình |
| Cần giúp, không an toàn để nói | "Con muốn ăn canh chua của ngoại" (câu ám hiệu thứ hai) | Bình tĩnh, không hỏi dồn; liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó |
| Quá hai lần hẹn không gọi được | Không có tin | Gọi chồng con hỏi thăm nhẹ nhàng; nếu vẫn không liên lạc được con, liên hệ cơ quan đại diện |
| Con gọi bằng số lạ, nói gấp | Có thể đang ở nơi khác hoặc mượn máy | Ghi lại số, hỏi con đang ở đâu, có ai bên cạnh không |
Câu ám hiệu nên là thứ rất đời thường, ai nghe cũng không để ý, và chỉ người trong nhà biết. Đừng chọn câu quá lạ khiến người bên cạnh con thắc mắc. Mỗi năm đổi câu một lần nếu cần.
Tiền riêng của con ở nơi xa
Phụ thuộc hoàn toàn vào tiền của chồng khiến người ở nơi xa khó tự quyết định, kể cả quyết định về nhà. Gia đình bà Sáu thống nhất với con: con mang theo một khoản đủ cho một vé máy bay về và vài tuần sinh hoạt, cất riêng, không ai khác biết chỗ. Ở nhà, bà giữ thêm một khoản tương đương, sẵn sàng gửi sang khi con báo.
Ví dụ tính: nếu vé về khoảng 15 triệu đồng và vài tuần ở tạm khoảng 10 triệu đồng, con nên có khoảng 25 triệu đồng riêng. Số này có thể lớn với nhiều gia đình, nhưng nó là khoản bảo hiểm cho quyền tự đi lại của con. Nếu không đủ, ít nhất cha mẹ giữ sẵn ở nhà để gửi khi cần.
Sau khi sang, nếu con đi làm, khuyên con giữ một tài khoản đứng tên mình, nhận lương vào đó. Theo Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình, thu nhập trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, nhưng việc tài sản chung thì cả hai cùng có quyền khác với việc một người bị tước hết. Khoản 1 Điều 29 ghi vợ, chồng bình đẳng về quyền, nghĩa vụ trong việc tạo lập, chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung. Con không cần xin phép để được biết tiền nhà mình ở đâu.
Dấu hiệu bất thường sau khi con sang
Những tháng đầu ở nơi mới ai cũng có lúc buồn, nhớ nhà, hay cãi vặt. Bảng dưới tách điều bình thường với điều cần làm gì đó.
| Dấu hiệu | Mức độ | Gia đình làm gì |
|---|---|---|
| Con buồn, nhớ nhà, khóc khi gọi | Bình thường những tháng đầu | Lắng nghe, không khuyên về ngay |
| Con ít gọi, chồng thường ngồi cạnh khi gọi | Cần để ý | Đề nghị gọi vào giờ con ở một mình; dùng câu ám hiệu thứ nhất |
| Con nói không giữ hộ chiếu, không có tiền riêng | Nghiêm trọng | Hỏi riêng; nhắc con nơi tìm đến; chuẩn bị tiền gửi sang |
| Con bị bắt làm việc không lương, không được ra ngoài | Rất nghiêm trọng | Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó ngay |
| Con có vết thương, kể bị đánh | Khẩn cấp | Khuyên con đến cơ sở y tế, gọi cảnh sát nơi con ở; báo cơ quan đại diện |
| Mất liên lạc hoàn toàn nhiều ngày | Khẩn cấp | Báo cơ quan đại diện, báo công an nơi gia đình cư trú với đủ thông tin đã lưu |
Điểm d khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự coi việc đưa nạn nhân ra khỏi biên giới là tình tiết tăng nặng của tội mua bán người. Gia đình không cần chờ chắc chắn mới báo; thông tin sớm giúp cơ quan chức năng hành động kịp.
Pháp luật đứng về phía con thế nào
Khoản 3 Điều 121 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 ghi Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Việt Nam ở nước ngoài trong quan hệ hôn nhân và gia đình, phù hợp với pháp luật Việt Nam, pháp luật nước sở tại và tập quán quốc tế. Con vẫn là công dân Việt Nam, và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó là nơi con có quyền tìm đến.
Ở nơi con sống, pháp luật nước sở tại cũng có quy định riêng về bạo lực trong gia đình; cảnh sát địa phương là nơi con gọi đầu tiên khi bị đánh hay bị đe doạ. Bài này không đi vào luật của từng nước, nhưng nguyên tắc chung ở hầu hết nơi là người bị bạo hành được bảo vệ dù họ là người nước ngoài.
Ở Việt Nam, điểm h khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình cấm bạo lực gia đình, và điểm i cấm lợi dụng hôn nhân để mua bán người, bóc lột sức lao động, xâm phạm tình dục. Nếu con muốn chấm dứt hôn nhân sau khi về nước, Điều 127 về ly hôn có yếu tố nước ngoài và các quy định chung về ly hôn là hướng để hỏi luật sư. Phần này tóm lược điều luật để gia đình biết hướng, không thay cho ý kiến pháp lý về từng vụ việc.
Nói với con thế nào để con thấy được thương chứ không bị nghi
Cách nói quan trọng không kém nội dung. Tránh những câu như "lỡ nó lừa con thì sao", "người nước ngoài khó tin lắm". Những câu đó buộc con phải bênh chồng, và đóng cánh cửa trò chuyện.
Câu mẫu bà Sáu dùng: "Con đi xa, mẹ không ở gần để chạy qua nấu cho con nồi cháo khi con ốm. Nên mẹ muốn mình có vài cái hẹn: mỗi tuần gọi một lần, con giữ giấy tờ của con, và nhà mình có một câu riêng. Có chuyện gì, dù nhỏ, con cứ nói, mẹ không bao giờ trách."
Câu cuối cùng là câu quan trọng nhất. Con cần biết chắc rằng gọi về nhờ giúp sẽ không bị đón bằng lời trách. Nếu một ngày con nói muốn về, câu đầu tiên của gia đình nên là "về đi con, nhà lo", không phải "sao vậy, đã bảo rồi mà". Nếu con có lúc nói ra ý nghĩ muốn làm hại bản thân, hãy giữ con trên điện thoại, nhờ người ở gần con và cơ sở y tế nơi con ở tới ngay.
Cô Thảo sang được một năm, gọi về đều đặn mỗi chủ nhật. Câu ám hiệu chưa phải dùng lần nào. Bà Sáu nói: "Không dùng tới là tốt nhất, nhưng có nó mẹ ngủ được."
Câu hỏi thường gặp
Con gái muốn theo chồng ra nước ngoài sau vài tháng quen, cha mẹ có nên cản không?
Khi con đã trưởng thành và quyết định, phản đối gay gắt thường đẩy con ra xa và khiến con ngại gọi về khi gặp khó. Cùng con lập kế hoạch an toàn là cách giữ được cả tình cảm lẫn sự an toàn cho con.
Có nên để chồng giữ hộ chiếu của con khi ra nước ngoài không?
Không nên. Hộ chiếu, căn cước là thứ quyết định con có tự đi lại, tự về được không. Bản gốc nên luôn do con giữ, bản sao để ở nhà và trong hành lý.
Câu ám hiệu với gia đình nên chọn thế nào?
Chọn câu rất đời thường, người khác nghe không để ý, chỉ người trong nhà hiểu. Nên có hai mức: một câu cho "cần nói riêng" và một câu cho "cần giúp ngay". Thống nhất trước khi đi, có thể đổi mỗi năm.
Con bị bạo hành ở nước ngoài thì gia đình ở Việt Nam làm gì được?
Khuyên con gọi cảnh sát nơi con sống và đến cơ sở y tế khi bị thương. Gia đình liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó với đủ thông tin đã lưu. Luật Hôn nhân và gia đình ghi Nhà nước bảo hộ quyền lợi của công dân Việt Nam ở nước ngoài.
Mất liên lạc với con ở nước ngoài nhiều ngày thì báo ai?
Báo cơ quan đại diện Việt Nam ở nước con đang sống và công an nơi gia đình cư trú, kèm tên đầy đủ, địa chỉ, thông tin người chồng và gia đình chồng đã lưu. Đừng chờ chắc chắn có chuyện mới báo.
Con nên mang bao nhiêu tiền riêng khi theo chồng ra nước ngoài?
Ít nhất đủ cho một vé máy bay về và vài tuần sinh hoạt, cất riêng, không ai khác biết chỗ. Nếu gia đình không lo đủ, hãy giữ sẵn khoản đó ở nhà để gửi sang ngay khi con báo cần.