Theo Luật Hôn nhân và gia đình, tài sản bạn có trước khi cưới vẫn là tài sản riêng sau đăng ký; nó chỉ lẫn thành tài sản chung khi bạn tự nhập vào, khi bạn trộn lẫn nó với tiền chung đến mức không chứng minh được, hoặc khi phần lợi tức của nó được dùng chung. Cưới người mới quen chưa lâu thì càng nên làm rõ những ranh giới này trước ngày đăng ký, bằng giấy tờ chứ không bằng trí nhớ.
Chị Hạnh, 38 tuổi, có một cửa hàng nhỏ, một căn hộ đã trả xong và một sổ tiết kiệm. Chị quen anh Sơn năm tháng, hai người định cưới vào mùa xuân. Chị không nghi anh, chỉ muốn rõ ràng. Bài này đi cùng chị qua quy định mặc định của luật, ba cái bẫy hay gặp, hồ sơ tài sản nên lập, cách mở lời với người sắp cưới, và câu hỏi ít ai hỏi: nợ của người kia có thành nợ của mình không.
Luật mặc định xếp tài sản của bạn vào đâu
Nếu hai người không lập thoả thuận chế độ tài sản, luật áp dụng chế độ tài sản theo luật định. Bảng dưới tóm lược theo Điều 33 và Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
| Loại tài sản | Riêng hay chung | Chỗ dễ lẫn |
|---|---|---|
| Căn hộ đã mua và trả xong trước khi cưới | Riêng | Dùng tiền chung sửa lớn, trả nốt nợ vay sau cưới |
| Sổ tiết kiệm mở trước khi cưới | Riêng | Tiền lãi phát sinh trong thời kỳ hôn nhân, gửi thêm tiền chung vào cùng sổ |
| Đất cha mẹ tặng riêng cho bạn sau khi cưới | Riêng nếu giấy tặng cho ghi rõ tặng riêng | Giấy tặng ghi cho "vợ chồng" thì thành chung |
| Tài sản thừa kế riêng | Riêng | Bán đi rồi mua tài sản khác bằng tiền lẫn với tiền chung |
| Lương, thu nhập kinh doanh sau khi cưới | Chung | Nhiều người nghĩ lương ai người nấy giữ |
| Tài sản mua bằng tiền riêng sau cưới | Riêng theo khoản 2 Điều 43 | Không giữ được chứng từ nguồn tiền |
| Tài sản không chứng minh được là riêng | Coi là chung theo khoản 3 Điều 33 | Đây là nơi phần lớn tranh chấp xảy ra |
Khoản 1 Điều 33 còn quy định hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, trừ trường hợp đã chia riêng theo khoản 1 Điều 40. Tiền cho thuê căn hộ của chị Hạnh sau khi cưới vì thế sẽ là tài sản chung, dù căn hộ vẫn là của riêng chị.
Ba cái bẫy làm tài sản riêng lặng lẽ thành chung
Trộn tiền. Chị Hạnh gửi tiền lương sau cưới vào chính sổ tiết kiệm có từ trước. Sau ba năm, sổ có số dư lớn hơn nhiều, nhưng không ai còn tách được đâu là tiền trước cưới, đâu là tiền chung. Khi có tranh chấp mà không chứng minh được, khoản 3 Điều 33 coi tài sản đó là chung. Cách tránh: giữ tài khoản riêng có từ trước, không gửi thêm tiền chung vào.
Ký nhập mà không để ý. Điều 46 cho phép vợ chồng thoả thuận nhập tài sản riêng vào tài sản chung. Có người ký giấy này trong lúc làm thủ tục vay ngân hàng, sang tên, hay đơn giản vì người kia nói "làm cho tiện". Đọc kỹ mọi giấy có chữ "nhập", "tài sản chung", "đồng sở hữu" trước khi ký.
Dùng tài sản riêng để nuôi khối tài sản chung. Khoản 4 Điều 37 quy định nghĩa vụ phát sinh từ việc dùng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc tạo ra thu nhập chủ yếu của gia đình là nghĩa vụ chung. Khi cửa hàng riêng của chị Hạnh trở thành nguồn sống chính của cả nhà, ranh giới giữa của riêng và việc chung trở nên khó vạch hơn. Ghi chép rõ sổ sách từ đầu giúp bạn vẫn còn bằng chứng.
Nhầm tên trên giấy chứng nhận. Khoản 1 Điều 34 quy định tài sản chung phải đăng ký thì giấy chứng nhận ghi tên cả hai vợ chồng, trừ khi có thoả thuận khác. Ngược lại, tài sản riêng mua bằng tiền riêng sau cưới nên có giấy tờ cho thấy nguồn tiền, vì chỉ đứng tên một mình chưa đủ để chứng minh là riêng.
Lập hồ sơ tài sản riêng trước ngày đăng ký
Việc này mất một buổi tối và vài tờ giấy, nhưng có giá trị nhiều năm sau.
- Liệt kê mọi tài sản có trước khi cưới: nhà, đất, xe, sổ tiết kiệm, cổ phần, vàng, cửa hàng.
- Với mỗi tài sản, chụp hoặc sao giấy chứng nhận, hợp đồng mua, sao kê tài khoản đến ngày trước khi đăng ký.
- Ghi rõ khoản nợ còn lại trên tài sản đó, nếu có, và ai đang trả.
- Cất bản sao ở hai nơi: một ở nhà, một ở người thân tin cậy.
- Mở một tài khoản riêng cho thu nhập chung sau cưới nếu muốn, tách khỏi tài khoản cũ.
- Với tài sản cha mẹ định tặng sau này, nhờ cha mẹ ghi rõ "tặng riêng cho con" trong giấy tặng cho.
- Nếu muốn mạnh hơn nữa, cân nhắc lập thoả thuận chế độ tài sản theo Điều 47 trước ngày đăng ký.
Điều 47 yêu cầu thoả thuận chế độ tài sản phải lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực, và có hiệu lực từ ngày đăng ký kết hôn. Điều 48 liệt kê nội dung cơ bản: tài sản nào chung, tài sản nào riêng, quyền nghĩa vụ với từng loại, nguyên tắc chia khi chấm dứt. Theo điểm c khoản 1 Điều 50, thoả thuận vi phạm nghiêm trọng quyền được cấp dưỡng, thừa kế của cha mẹ, con có thể bị Toà án tuyên vô hiệu, nên đừng viết những điều khoản khắt khe kiểu "không chu cấp gì cho con".
Mở lời với người sắp cưới, và đọc phản ứng
Chị Hạnh mở lời bằng câu: "Em muốn mình bắt đầu sạch sẽ, mỗi người ghi ra mình có gì, nợ gì trước khi cưới. Em làm trước, anh xem nhé." Rồi chị quan sát.
| Người kia phản ứng | Có thể cho thấy | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Đồng ý, cũng liệt kê phần mình | Tôn trọng ranh giới | Hoàn tất hồ sơ hai phía |
| Hơi chạnh lòng nhưng hiểu | Cần thời gian làm quen ý tưởng | Giải thích việc này bảo vệ cả hai |
| "Đã yêu thì tính toán làm gì" | Coi rõ ràng là thiếu tình cảm | Nhắc: rõ ràng là để không ai phải nghi ngờ ai |
| Đề nghị ngược lại: nhập hết vào chung "cho tình cảm" | Muốn quyền với tài sản có trước của bạn | Từ chối nhẹ, giữ nguyên tài sản riêng |
| Giấu hoặc kể mơ hồ về nợ của mình | Có điều chưa muốn bạn biết | Hỏi lại cụ thể trước khi chốt ngày cưới |
Không có phản ứng nào ở đây là "đúng" tuyệt đối. Điều đáng chú ý là người kia có sẵn sàng làm phần của họ hay không. Ranh giới rõ ràng chỉ làm khó người có ý dựa vào tài sản của bạn.
Ví dụ tính: ba năm sau, nếu chuyện không thành
Không ai cưới để tính chuyện chia tay, nhưng một phép tính giúp thấy rõ vì sao hồ sơ tài sản quan trọng. Giả sử trước khi cưới chị Hạnh có căn hộ trị giá 2 tỷ đồng và sổ tiết kiệm 600 triệu đồng. Sau ba năm, hai vợ chồng tích luỹ thêm 400 triệu đồng tiền chung từ lương và cửa hàng.
Trường hợp thứ nhất, chị giữ sổ cũ riêng, không gửi thêm, có sao kê ngày trước đăng ký. Khi ly hôn, theo khoản 4 Điều 59, tài sản riêng thuộc quyền sở hữu của người đó: căn hộ và 600 triệu gốc là của chị. Khoản 400 triệu chung, cộng phần lãi tiết kiệm phát sinh trong thời kỳ hôn nhân, được chia theo khoản 2 Điều 59: chia đôi nhưng có tính đến hoàn cảnh, công sức đóng góp, lợi ích nghề nghiệp và lỗi của mỗi bên.
Trường hợp thứ hai, chị gửi lương vào cùng sổ cũ, rút ra trả chi tiêu chung nhiều lần, giấy tờ không còn. Một tỷ đồng trong sổ lúc này rất khó tách. Khoản 4 Điều 59 vẫn cho người có phần đóng góp vào khối tài sản trộn lẫn quyền được thanh toán phần giá trị mình đã góp, nhưng chị phải chứng minh được phần đó; nếu không chứng minh được, khoản 3 Điều 33 coi tài sản đang tranh chấp là chung. Sự khác nhau giữa hai trường hợp không nằm ở tình cảm mà ở vài tờ sao kê.
Phép tính này là ví dụ để hiểu nguyên tắc; Toà án xem xét từng vụ việc với chứng cứ cụ thể.
Nợ của người kia có thành nợ của bạn không
Đây là câu ít người hỏi khi cưới vội, trong khi nó quan trọng không kém tài sản. Điều 45 Luật Hôn nhân và gia đình liệt kê nghĩa vụ riêng về tài sản của vợ, chồng, trong đó có nghĩa vụ của mỗi bên có trước khi kết hôn, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do một bên xác lập không vì nhu cầu của gia đình, và nghĩa vụ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật của vợ, chồng. Nợ anh Sơn vay trước khi cưới là nợ riêng của anh.
Nhưng Điều 37 quy định nghĩa vụ chung, gồm nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch vợ chồng cùng thoả thuận, và nghĩa vụ do vợ hoặc chồng thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình. Nếu sau cưới anh vay tiền với lý do "lo cho nhà", hoặc chị ký cùng anh một hợp đồng vay, khoản đó có thể thành nghĩa vụ chung và được trả bằng tài sản chung.
Vì vậy trước khi cưới, hãy hỏi thẳng: anh đang nợ ai, bao nhiêu, trả bao lâu nữa. Sau khi cưới, không ký cùng vào hợp đồng vay nào khi chưa hiểu rõ tiền dùng vào đâu. Nếu người kia có khoản nợ lớn mà giấu tới ngày cưới mới lộ, hãy cho mình thời gian xem lại quyết định; đó không phải là phản bội tình cảm, đó là trách nhiệm với chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Nhà mua trước khi cưới có phải chia khi ly hôn không?
Theo Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình, tài sản có trước khi kết hôn là tài sản riêng và không chia như tài sản chung, trừ khi bạn đã thoả thuận nhập vào tài sản chung hoặc không chứng minh được đó là tài sản riêng.
Tiền lãi tiết kiệm từ sổ có trước khi cưới là của ai?
Khoản 1 Điều 33 coi hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, trừ khi đã chia riêng. Tiền gốc vẫn là của bạn nếu bạn giữ được chứng từ và không trộn thêm tiền chung vào.
Có bắt buộc lập thoả thuận tài sản trước hôn nhân không?
Không bắt buộc. Nếu không lập, luật áp dụng chế độ tài sản theo luật định. Nếu muốn lập, Điều 47 yêu cầu làm trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực, và có hiệu lực từ ngày đăng ký.
Cha mẹ cho đất sau khi con cưới thì là tài sản riêng hay chung?
Nếu giấy tặng cho ghi rõ tặng riêng cho con, đó là tài sản riêng theo Điều 43. Nếu giấy ghi tặng cho cả hai vợ chồng, đó là tài sản chung theo Điều 33. Vì vậy cách ghi trong giấy tặng cho rất quan trọng.
Người yêu có nợ trước khi cưới thì sau cưới mình có phải trả không?
Nợ có trước khi kết hôn là nghĩa vụ riêng của người vay theo Điều 45. Nhưng nếu sau cưới bạn ký cùng vào giấy vay, hoặc khoản vay dùng cho nhu cầu thiết yếu của gia đình, nó có thể thành nghĩa vụ chung theo Điều 37.
Đề nghị liệt kê tài sản trước khi cưới có làm người kia tự ái không?
Có thể có chút chạnh lòng, nhất là khi người kia ít tài sản hơn. Hãy làm phần của mình trước, giải thích rằng rõ ràng bảo vệ cả hai, và mời họ làm tương tự. Người nghiêm túc thường hiểu sau một thời gian ngắn.