Dấu hiệu rõ nhất của lừa cưới vì tài sản là chuyện tình cảm và chuyện giấy tờ nhà đất, tiền bạc đi song song quá sớm: chưa cưới đã bàn thêm tên vào sổ, đã nhờ đứng tên vay, đã muốn quản lý tiền tiết kiệm. Người thật lòng muốn sống với bạn không cần những chữ ký đó để yên tâm trong năm đầu.
Bác Hùng, 63 tuổi, goá vợ bốn năm, có căn nhà ba tầng và mảnh đất ở quê. Bác quen cô Mai, 45 tuổi, ở một nhóm tập dưỡng sinh được ba tháng. Cô chăm sóc chu đáo, hai người hợp chuyện, và cô bắt đầu nói tới việc cưới, kèm câu "anh thêm tên em vào sổ nhà để em yên tâm về làm dâu nhà anh". Bài này không để chê ai yêu muộn; người lớn tuổi có quyền yêu và tái hôn như mọi người. Bài giúp bác Hùng và con cháu nhận ra sớm những bước có thể làm bác mất nhà, và biết làm gì nếu đã lỡ ký.
Mẫu chung, đủ để nhận ra
Những vụ lừa cưới vì tài sản thường không bắt đầu bằng lời nói dối lớn. Chúng bắt đầu bằng sự chăm sóc thật: nấu ăn, đưa đi khám, nghe chuyện. Người cô đơn lâu ngày đón nhận điều đó như một món quà, và điều đó hoàn toàn bình thường. Phần đáng chú ý nằm ở nhịp: tình cảm vừa thành hình thì chuyện tài sản đã được đặt lên bàn, kèm một lý do nghe rất hợp tình.
Lý do có thể là "để em yên tâm", "để sau này con anh không đuổi em", "để em lo giấy tờ cho anh đỡ mệt", hay "anh đứng tên vay giúp em, em làm ăn có lời là trả liền". Đi kèm thường là một chút sức ép về thời gian: phải làm trước Tết, trước khi cô về quê, trước khi "cơ hội" qua đi. Và thường có thêm một bước làm xa con cái: "các con anh không thương anh bằng em", "đừng nói với chúng, chúng lại nghĩ em vì tiền".
Không phải ai muốn có chỗ dựa tài sản cũng là kẻ lừa. Một người phụ nữ về sống với người đàn ông lớn tuổi có quyền lo cho tương lai của mình, và điều đó nên được bàn thẳng. Điểm khác nhau là người tử tế bàn công khai, có cả con cái, và chấp nhận các phương án như di chúc, thoả thuận sau một thời gian chung sống. Kẻ có ý chiếm đoạt thì cần chữ ký sớm, kín và một lần.
Người kia nói hoặc làm, dấu hiệu, và bạn làm gì
Bảng này dành cho cả người trong cuộc và con cháu. Một dòng không nói lên nhiều; ba, bốn dòng cùng lúc là lý do để dừng mọi chữ ký.
| Người kia nói hoặc làm | Dấu hiệu | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| "Thêm tên em vào sổ nhà để em yên tâm" | Tài sản đi trước hôn nhân | Nói rõ nhà là tài sản riêng có trước, không đổi tên trong năm đầu |
| Hỏi kỹ giá nhà, giá đất, sổ tiết kiệm để đâu | Quan tâm tài sản nhiều hơn đời sống | Không kể chi tiết, không đưa sổ cho ai giữ |
| Nhờ đứng tên vay, thế chấp nhà "giúp em" | Đẩy nợ sang người kia | Từ chối, giải thích không ký vay cho ai |
| Khuyên giấu con cái, "chúng không hiểu đâu" | Cô lập khỏi người thân | Kể với con, mời con gặp người kia |
| Vội cưới vì "tuổi này không chờ được" | Sức ép thời gian | Đặt mốc tìm hiểu ít nhất một năm, cưới trước rồi tính tài sản sau |
| Giới thiệu "người quen làm giấy tờ nhanh" | Chuẩn bị sẵn đường làm thủ tục | Tự đến văn phòng công chứng, cơ quan đất đai do mình chọn, có con đi cùng |
| Giận dỗi, đòi chia tay khi bạn chưa ký | Tình cảm có điều kiện | Giữ nguyên quyết định; đây là phép thử rõ nhất |
Bác Hùng chỉ nhận ra hai dòng đầu và dòng thứ tư. Con gái bác nhận ra thêm dòng thứ sáu khi cô Mai đề nghị "người quen ở văn phòng" làm giấy cho nhanh.
Những gì có thể đi theo một chữ ký
Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015 quy định tặng cho bất động sản phải lập thành văn bản có công chứng, chứng thực hoặc phải đăng ký nếu bất động sản đó phải đăng ký quyền sở hữu; hợp đồng có hiệu lực từ thời điểm đăng ký. Nghĩa là một lần ký ở văn phòng công chứng, cộng một lần đăng ký, là căn nhà có thể đổi chủ hoặc có thêm người đồng sở hữu.
Nếu đã cưới, Điều 46 Luật Hôn nhân và gia đình cho phép vợ chồng thoả thuận nhập tài sản riêng vào tài sản chung; tài sản phải theo hình thức nhất định thì thoả thuận cũng phải theo hình thức đó. Theo Điều 43, căn nhà bác Hùng có trước khi kết hôn là tài sản riêng của bác. Nó chỉ thành tài sản chung khi chính bác ký nhập vào. Một khi đã là tài sản chung, Điều 33 coi đó là sở hữu chung hợp nhất, việc định đoạt cần cả hai đồng ý, và khi ly hôn sẽ chia theo nguyên tắc chia tài sản chung.
Còn chữ ký đứng tên vay hoặc thế chấp thì nợ là của người ký. Nếu người nhờ không trả, ngân hàng hay chủ nợ đòi người đứng tên, và tài sản thế chấp có thể bị xử lý. Lời hứa miệng "em trả" không làm thay đổi người có nghĩa vụ trên giấy.
Bảy việc làm trước khi ký bất cứ giấy gì liên quan đến nhà, đất, tiền
Thứ tự dưới đây không nhằm làm khó người kia. Nó giúp mỗi chữ ký là quyết định tỉnh táo của chính bạn.
- Đọc toàn bộ giấy tờ ở nhà, một mình hoặc với con, không ký ngay tại chỗ dù được giục.
- Hỏi chính xác: ký xong thì ai có quyền gì với tài sản, mình còn quyền gì.
- Tự chọn văn phòng công chứng, tự đến, đưa một người con hoặc người thân tin cậy đi cùng.
- Chờ ít nhất bảy ngày giữa lúc được đề nghị và lúc ký; quyết định đúng không mất đi sau bảy ngày.
- Nếu muốn lo cho người kia sau này, cân nhắc lập di chúc thay vì tặng cho ngay; di chúc sửa được, tặng cho rồi thì khó lấy lại.
- Không đưa bản gốc giấy tờ nhà, sổ tiết kiệm cho ai giữ hộ, kể cả người sắp cưới; cất ở chỗ chỉ bạn và một người con biết.
- Hỏi ý kiến luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý với những giao dịch giá trị lớn.
Bác Hùng nói với cô Mai: "Anh muốn cưới em, nhưng nhà này anh để nguyên tên anh. Sống với nhau vài năm, anh sẽ tính cho em bằng di chúc đàng hoàng, có các con biết." Cô Mai giận một tuần rồi đề nghị chia tay. Bác buồn, nhưng giữ được nhà. Nếu cô Mai thật lòng, câu trả lời đó sẽ không làm cô rời đi; việc cô rời đi cũng không có nghĩa bác đã sai khi tin.
Con cái lo lắng: mở lời sao để cha mẹ không thấy bị coi thường
Sai lầm hay gặp nhất là con cái nói câu đầu tiên bằng sự nghi ngờ: "Bà ấy chỉ vì tiền của ba thôi." Câu đó khiến cha mẹ phải bảo vệ người mình thương, và đẩy họ về phía người kia. Cha mẹ lớn tuổi có quyền yêu, và cảm giác được chăm sóc là thật dù người chăm sóc có ý gì đi nữa.
Câu mở lời mẫu: "Con mừng vì ba có người bầu bạn. Con chỉ muốn chuyện nhà đất làm cho rõ để sau này không ai thiệt, cả cô ấy lẫn ba. Ba cho con đi cùng lúc làm giấy tờ nhé." Câu này không buộc tội ai, nhưng đặt con vào đúng chỗ cần có mặt.
Tiếp theo, mời người kia ăn cơm với cả nhà. Quan sát xem họ có thoải mái khi có con cháu ở đó không, có thái độ khác hẳn khi ở riêng với cha mẹ không. Nếu người kia tìm cách ngăn cha mẹ gặp con, dọn cha mẹ đi nơi khác, hay đổi số điện thoại của cha mẹ, đó là dấu hiệu nghiêm trọng cần nhờ thêm họ hàng, chính quyền địa phương và khi cần là công an.
Nếu cha mẹ vẫn quyết cưới, hãy tôn trọng. Việc con cái nên tập trung là giữ tài sản riêng rõ ràng và giữ liên lạc đều đặn, không phải thắng một cuộc tranh luận.
Đã ký rồi mới thấy bị lừa: quyền nào còn lại
Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 cho người tham gia giao dịch do bị lừa dối quyền yêu cầu Toà án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu; lừa dối là hành vi cố ý làm cho bên kia hiểu sai về chủ thể, tính chất của đối tượng hoặc nội dung giao dịch. Theo điểm b khoản 1 Điều 132, thời hiệu yêu cầu là 2 năm kể từ ngày người bị lừa dối biết hoặc phải biết. Khi giao dịch vô hiệu, khoản 2 Điều 131 buộc các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
Về hôn nhân, khoản 1 Điều 10 Luật Hôn nhân và gia đình cho người bị lừa dối kết hôn quyền tự mình yêu cầu Toà án huỷ việc kết hôn trái pháp luật. Nếu người kia dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản từ 2 triệu đồng trở lên, đó có thể là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự; chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên thuộc khoản 4 với mức phạt tù từ 12 đến 20 năm hoặc chung thân.
Việc cần làm ngay: giữ mọi giấy tờ đã ký, tin nhắn, lời hứa, tên người làm chứng; báo con cái hoặc người thân; trình báo công an nơi cư trú nếu có dấu hiệu chiếm đoạt; hỏi luật sư hoặc trợ giúp pháp lý về con đường dân sự. Không ký thêm bất cứ giấy gì để "giải quyết êm". Đây là phần tóm lược điều luật để định hướng, không thay cho ý kiến pháp lý về vụ việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Người yêu đòi thêm tên vào sổ nhà trước khi cưới có bình thường không?
Không phải dấu hiệu tốt khi hai người mới quen vài tháng. Nhà có trước khi cưới là tài sản riêng theo Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình. Nếu muốn lo cho người kia, có thể bàn di chúc sau một thời gian chung sống, có con cái biết.
Cha mẹ già muốn tái hôn với người mới quen, con cái có quyền ngăn không?
Hôn nhân là quyền tự nguyện của cha mẹ, con cái không có quyền ngăn. Con cái có thể giúp cha mẹ giữ tài sản riêng rõ ràng, đi cùng khi làm giấy tờ, và giữ liên lạc đều đặn. Thái độ tôn trọng giúp cha mẹ nghe con hơn.
Đã tặng nhà cho người kia rồi thì có lấy lại được không?
Nếu chứng minh được bị lừa dối khi ký, bạn có quyền yêu cầu Toà án tuyên bố giao dịch vô hiệu theo Điều 127 Bộ luật Dân sự trong thời hạn 2 năm kể từ khi biết bị lừa dối. Việc này cần bằng chứng và nên có luật sư hỗ trợ.
Bị lừa dối để kết hôn thì có huỷ được không?
Khoản 1 Điều 10 Luật Hôn nhân và gia đình cho người bị lừa dối kết hôn quyền yêu cầu Toà án huỷ việc kết hôn trái pháp luật. Tài sản giữa hai bên khi đó được giải quyết theo thoả thuận hoặc theo Bộ luật Dân sự.
Đứng tên vay giúp người yêu thì ai phải trả nợ?
Người đứng tên trên hợp đồng vay là người có nghĩa vụ trả. Lời hứa miệng của người nhờ không làm đổi nghĩa vụ đó. Nếu có thế chấp nhà, nhà có thể bị xử lý khi không trả được nợ.
Lập di chúc cho người bạn đời mới có an toàn hơn tặng cho không?
Di chúc chỉ có hiệu lực sau khi người lập qua đời và có thể sửa, huỷ khi còn sống, nên an toàn hơn tặng cho ngay. Tặng cho bất động sản có hiệu lực khi đăng ký, sau đó rất khó lấy lại nếu không chứng minh được bị lừa dối.